FELSEFEDE AŞK-SEVGİ NEDİR…

Felsefe, bilim, ve insanlık arasında aşk – sevgi konusunda bir yolculuk yaparken

Önce şu önemli soruyu kendimize sormalıyız.

İnsanda ne arıyoruz?

Benim “Sanattan Sevgiye” adlı eserimin arka kapısında şu dizeler var:

Ben iki şey arıyorum:
Çıkarsız bir sanat…
Ve sevgi…

Ne mutlu o insana ki, bu ikisini birden yüreğinde taşır.
Ama soruyorum size:
Nerede o insan?

Aşk- Sevgi: Duygu mu, Kimya mı?

Önce bilim insanlarına göre aşk ile sevgi arasındaki farktan bir kaç örnek verelim:

Bilim insanı Prof. Dr. Nevzat Tarhan kendi İnternet sayfasında şöyle tanımlıyor:

„Aşk; tutku, yoğun heyecan ve genellikle geçici bir “tutulma” hali iken, sevgi; emek, güven ve şefkat üzerine kurulu kalıcı, dingin bir bağdır. Aşk mantığı devre dışı bırakıp “onsuz yapamam” dedirtirken, sevgi “onunla huzurluyum” dedirtir; aşk duyguların zirvesi, sevgi ise derinliğidir.“

Ekşisözlük sayfasında şöyle tanımlanıyor:

“sevgi masum, aşk masum değil.
sevgide; merhamet var, sadakat var, şefkat var, dürüstlük, hesapsizlik, korkusuzluk ve güven var.
aşkta ise , şehvet var, intikam var, ihanet var, savaş, strateji , taktik, nefret ve korku var.
sevgide gözyaşı bile sevgiyle akar, aşkta gözyaşı kirlidir.
sevgi aşktan üstündür , aşk sevgiden güçlü.”

Ben daha önceki yazılarımda şöyle tanımlamıştım. “Aşk bir sevgi tutkusudur. Vücuttaki hormunların tansyon yükselmesidir, tıpkı yeşillenmek isteyen bir çekirdeğin kabuğunu kırmaya çalışması gibidir. Ancak sevgi filizlenmeye duran bir çekirdeğin bakımını yaparak büyük bir ağaç haline getirilmesidir.”

Hepimiz aşkı ve sevgiyi biliyoruz… ya da bildiğimizi sanıyoruz.
Birine “aşığım” dediğimizde aslında neyi kastediyoruz?

Bilim bize şunu söylüyor:
Aşk sadece bir duygu değil, aynı zamanda bir biyokimyasal süreçtir.

Beynimiz;

Dopamin salgılar → haz verir
Serotonin salgılar → mutluluk verir
Norepinefrin salgılar → heyecan verir
Ve en önemlisi oksitosin → bağlanma sağlar

Bu yüzden sarıldığımızda, göz göze geldiğimizde, dokunduğumuzda…
Sadece hissetmeyiz, aynı zamanda biyolojik olarak bağ kurarız.

Ama burada önemli bir soru ortaya çıkıyor:
Bu his gerçekten aşk mı, yoksa sadece hormonların oyunu mu?

2. Aşkın Türleri: Her Sevgi Aynı mı?

Psikologlar ve düşünürler aşkı sınıflandırmaya çalıştı.

Bazıları diyor ki:

Tutkulu aşk vardır
Arkadaşlık aşkı vardır
Fedakâr aşk vardır
Takıntılı aşk vardır

Bunlar aşk mıdır, sevgi midir? Tavuk yumurtadan, yumurta tavukta çıkar gibi bir durumdur.

Yani aşk tek bir şey değildir.
Aşk, bir spektrumdur.

Peki hangisi gerçek aşk?
Belki de hepsi… belki de hiçbiri.

3. Felsefede Aşk: Kendini Tamamlama Arayışı

Felsefeye döndüğümüzde aşk daha da derinleşir.

Platon der ki:
Aşk, eksik olduğumuz şeyi aramaktır.
Güzelliğe, iyiliğe, hakikate duyulan özlemdir.

Aristoteles ise şöyle söyler:
Gerçek aşk, dostlukta ortaya çıkar.
Birini çıkar için değil, olduğu gibi sevmektir.

Ve çok önemli bir kavram:
Kendini sevmek.
Çünkü kendini sevmeyen biri, başkasını sağlıklı sevemez.

4. Aşk ve Toplum: Marx ve Engels’in Bakışı

Aşk sadece bireysel bir duygu değildir.
Toplumsal bir boyutu da vardır.

Karl Marx, sevgiyi karşılıklı bir güç olarak görür.
Karşılık bulmayan sevgi, ona göre zayıftır.

Friedrich Engels ise şunu söyler:
Gerçek bir evlilik, ancak aşk üzerine kurulursa ahlakidir.

Yani aşk sadece kalpte değil,
aynı zamanda toplumun yapısında da yer alır.

5. Aşk Sadece İnsana mı Ait?

Belki de en çarpıcı soru bu:
Aşk sadece insana mı özgüdür?

Hayır.

Doğaya baktığımızda:

Deniz samurları el ele uyur
Albatroslar ömür boyu eş seçer
Kuşlar dans ederek sevgilerini gösterir
Maymunlar sarılarak bağ kurar

Yani sevgi, sadece insanın değil,
tüm canlıların ortak dilidir.

6. Aşk Bir Seçim midir?

Modern düşünürler bize farklı bir şey söylüyor:

Aşk sadece bir his değildir.
Bir karardır.

İşte tam burada benim Liman Yayınevi Ankara’da yeni yayınlanan “Lale Çiçeği” adlı şiir kitabımın arka kapağında şu dizeler var:

Lale Çiçeği,

Sen bazen kemiklerimi kıran kışsın.

Bazen sen yanında huzur bulduğum

Dağlarda akan bir şelalesin, tatlı dilinle.

Bazen akıl evimin çatılarını şiddetinle yıkan fırtınasın.

Sen yüreğime kök salan,

Sevgiyle saçlarını okşadığım,

Ve kokusuna doyamadığım lale çiçeğimsin.

Dolu düşer, solarsa tenin,

Yıkılır dünyam.

Sen yüreğimin bahçesinde

Baharın en güzel çiçeğisin.

Bu şiir dizeleri bize şunu söylüyor:

Aşk ve sevgi

Her gün yeniden seçilen bir şeydir.
Büyük anlarda değil…
küçük davranışlarda yaşar.

Birine bakmak, ilgilenmek, sorumluluk almak…
Yani ilk duyguyla başlayan aşkın karşılıklı saygı, yardımlaşma, ortak aklı geliştirmek böylece sevginin olgunlaşmasını, gelişmesini sağlamaktır. İşte gerçek aşk, gerçek sevgi budur.

7. Modern Dünyada Aşk: Değişen Gerçeklik

Bugün aşk eskisi gibi mi?

Artık: