KLAROS-FELSEFE-SANAT- KEHANET FESTİVALİ
İzmir- Menderes- Ahmetbeyli Sunumu- 11
Bir çocuğun doğumu mu yoksa ölümü mü beni daha çok etkiliyor? Tanrı mı yoksa evrenin sınırları mı daha büyük? Bu soruslara kendimce bir cevabım olmadığında daha fazla soru sormaktan mı korkum?
Bir yetişkin olarak, çocuklarla göz seviyesinde felsefe yapmak, çocukların düşünceleriyle karşılaşmak ve onların formülasyonlarında ve dillerine uyum sağlıyarak hareket etmeye cesaret etmek ve böylece onların gerçek dünya düşüncelerine yaklaşmak anlamına gelebilir. Çocuklarla felsefe yapmak aynı zamanda kendinizi daha fazla yargılamak, kendi düşüncelerinizi daha katı ve konsantre bir şekilde geliştirmek ve/veya kendi çaresizliğinizi yaşamak anlamına da gelebilir. Bu “göz seviyesinde iletişim”, yetişkinin bilgi ve deneyim avantajını dışlamaz. Ancak görüntü, felsefe yaparken altının oyulması gereken bir hiyerarşiyi çağrıştırdığı için yanlış anlaşılabilir. Nihayetinde, çocukların ve yetişkinlerin düşünce tarzlarındaki farklılıkları reddetmek istemeden ortak bir felsefi yeterlilik temelinde işbirliği yapmakla ilgilidir. Çocukların düşünceleriyle gerçekten ilgilenen herkes, bu nedenle, fikirlerinin ve düşüncelerinin önceden düşünülenden çok daha az tahmin edilebilir olduğunu ve çoğu zaman yetişkinlerin beklentilerine ters düştüğünü çabucak anlayacaktır.
Çocuğun düşüncelerine açık olan herkes şaşırabilir ve yeni şeyler öğrenebilir. O zaman çocuklarla felsefe yapmak gerçek bir yaklaşımı beraberinde getirir, ama aynı zamanda gerekli bir farklılığın kurulmasını da beraberinde getirir. Çocuklarla felsefe yaptığımızda, çocukları eşit ama aynı zamanda farklı konuşma ortakları olarak kabul etmeyi başarırsak, dünya görüşleri ve dünya deneyimleri hakkında çok şey öğrenebiliriz. Son olarak, felsefe yaparken her şeyin etrafında döndüğü sorularla ilgili olarak aslında hangi bilgi avantajına sahip olduğumuz sorusu ortaya çıkıyor.
Bütün bunlar, aşağıdaki varsayımları yaparak, felsefe yaparken kendimizi “eşit” muhataplar olarak görmek için iyi bir nedenimiz olduğunu gösteriyor:
1. Bizler (her ikisi de/hepsi) yetkin bir şekilde felsefeciyiz.
2. x sorusuna (her ikimizin de/hepimizin) cevabı yok ve bu nedenle eşit derecede cahiliz.
3. Biz (ikisi/hepsi) x sorusunun yanıtıyla ilgileniyoruz. O halde felsefe yapmanın sevinci, bir yanda diğer kişinin düşünce dünyasına duyulan gerçek ilgiden, diğer yanda da bilmek isteyip de bilememe deneyiminden doğar. Felsefi tutum nedeniyle, bir çocuktan “ölümün anlamını istemek” gibi zor sorularını, kişinin kendi yetersizliğini saklamak ve daha az tehdit olarak düşünebiliriz. Tam da burada çocuklar ve yetişkinler felsefi sorulardan eşit derecede cahil olduklarından, birlikte felsefe yapmak için en iyi ön koşullara sahiptirler.
4. Pratikte çocuklarla felsefe yapmak günlük anaokulu ve okul yaşamında nasıl uygulanabilir?
Bu sorularımıza her şeyden önce, felsefe yapmayı başka bir teklif veya program olarak anlamamıza gerek yoktur. Aksine: Çocuklarla felsefe yapmak – yaşları ne olursa olsun – her şeyden önce yemek yerken, yürüyüşe çıkarken, bahçede çalışırken, el işi yaparken ve derlikte ders yaparken olduğu gibi günlük durumlarda gerçekleşen bir aktivitedir. Birlikte olduğumuz bir guruptaki tüm çocuklarla, örneğin sabah çemberinde, bir tur konuşma güzeldir, ancak özellikle küçük çocuklarla felsefe yapmaya başlamak için bir ön koşul değildir. Kısa bölümler, sonuçlara açıklık bir konuşmanın süresi söz konusu olduğunda, talepleri güvenle düşük tuttulabilinir. Bir çocukla veya küçük bir grup çocukla, herkesin tüm dikkatini sohbet partnerinin üzerine çektiği bire bir durumda sadece üç dakikalık bir sohbet çok derinlere inebilir ve daha birçok heyecan verici soruyu gündeme getirebilir. Bir konuşmanın süresinden çok daha önemli olan, bu tür küçük düşünce bölümlerinin gün ve hafta boyunca tekrar tekrar ortaya çıkmasıdır. Çocuklarla felsefe yapmak, öncelikle yetişkin bireyin, eğitimcinin temel bir ilgisi ve sürekli bir diyaloga girme isteğiyle ifade edilir. Bir diğer önemli nokta da sonuçlara açıklıktır. Felsefe yaparken, sonunda hiçbir şeyin “çıkması” veya bir ders konusunun sonucu üzerinde çalışılması gerekir. Felsefe yapmak söz konusu olduğunda, akla gelen ilk yanıtla yetinmemek, başka düşünme yolları aramamız önemlidir. Özellikle daha küçük çocuklar, konudan konuya hızla atlarlar veya sadece soruların sorulduğu bir konuşma başlar. Genel olarak, çocukların soruları birlikte felsefe yapmak için iyi bir giriş niteliğindedir. Çocukların sorularına gelince, birçok yetişkin çifte belirsizlik yaşar. İlk olarak, dünya hakkındaki kendi eksik bilgilerinin farkına varırlar. Öte yandan, bildiğiniz her şeyi onlara açıklamaya çalışırsanız, çocukların çok az şey yaptığını ve bu sohbeti kendilerini yoracağını fark ederler. Onlara yorulma duygusu vermekten uzak durmalıyız. Çocukların soruları yalnızca bilgimize yönelik değildir, daha çok birlikte düşünmek ve yeniden düşünmek için bir davettir. Öte yandan, çocuklara sorular sorarsak, onlardan beklediğimiz veya duymak istediğimiz cevapları mutlaka duymayız. Bu yüzden çocuklarla konuştuğumuzda, onlardan belirli bir cevap almaya çalışmak hedeflenmemelifdir. Neden belirli bir düşüncede olduklarını anlamak önemlidir.
Siraj-Blatchford çocuklarla felsefe yapmaya yardımcı olacak bu ipuçlarını bize veriyor:
● Beden diline ve çocuğun ne yaptığına çok dikkat edin ve dikkatlice dinleyin.
● Gerçek ilgi gösterin: Tüm dikkatinizi çocuğa verin, göz temasını koruyun, aynı fikirde olun, gülümseyin, başınızla sallayın.
● Çocuğun konu seçimine saygı gösterin ve onu detaylandırmaya davet edin: bekleyin ve soruları olduğunda zaman verin. Dinleyin ve soruların yanıtını birlikte düşünün.
● Konuşmadaki düşünce süreçlerini netleştirin: “Bilmiyorum. Ne düşünüyorsun?” “Bu ilginç bir fikir.” “Burada yaptığın şey hoşuma gitti.” “X’in ne yaptığını gördün mü? Neden…?” “Nedenini merak ediyorum…?” “Bunu hiç düşünmemiştim.” “Beni gerçekten düşündürdün.” “Eğer biz…?” “Sanırım… ” “Hayal ediyorum…” “Katılıyorum…” “Seviyorum…” “Sevmiyorum…” “Merak ediyorum…”
Molla Demirel / 19 Haziran 2022
Radio Kaktus Münster / Verspoel 7 – 8
48143 Münster / Tel. +49 17052 42 922
