Bir ülkede suç örgütlerinin yalnızca yetişkinleri değil çocukları da hedef aldığı bir tablo ortaya çıkmışsa, artık mesele münferit bir güvenlik başlığından çıkmış; siyaseti, adaleti, ekonomiyi, kültürü ve toplumsal barışı ilgilendiren geniş bir yapısal soruna dönüşmüş demektir.
Çeteler, fuhuş hatları, mala el koyma şebekeleri, fidye çarkları, kumarhaneler…, çocuklara kadar uzanan kirli ağlar, buzdağının görünen yüzüdür. Asıl mesele, bu ağları mümkün kılan zeminlerdir.
Çocuklara Kadar İndirgenen Suç Ağları Neden Oluşur?
Bir suç örgütünün çocukları kullanmaya başlaması, o ülkede üç şeyin aynı anda çöktüğünü gösterir:
1. Sosyal Çöküntü
- Yoksulluk, eğitimsizlik, inanç, ulus milliyet ayrımcılığı, umutsuzluk…
Çocukların sokak ekonomilerine sürülmesi, örgütlerin onları kolay hedef alması demektir. Çünkü çocuklara:
- psikolojik baskı daha kolay kurulur,
- ucuz iş gücü olarak görülür,
- hukuki yaptırımlar yetişkinlere göre daha hafiftir.
2. Kurumların Çaresizliği ya da Göz Yumması
Yönetimin etkin olmadığı yerlerde suç örgütleri “alternatif düzen” kurarlar.
Çeteler:
- Borç verir,
- Tahsilat yapar
- Arabuluculuk yapar
- Politikaları belirler
- Güvenliği sağlarsa, orada devlet otoritesi değil, çete düzeni hâkimdir.
3. Kolay Zenginleşme Kültürü
Sanatçı konserleri, sporcu transferlerinin maddi kazanımları, yaşamları basın- yayınla reklam edilerek gençler, çalışarak değil kısa yoldan köşe dönmeye çalışıyorlar. Eğitime olan ilgiyi ortadan kaldırıldı. Bu kültürel iklimde çeteler kendilerine hem insan kaynağı hem de müşteri bulmakta zorlanmıyor.
Çetelerin Oluşumu ve Zayıflıklar
1. Devlet İçindeki İlişkiler ve Siyasi Himaye
Geçmişten bugüne, kimi dönemlerde bazı çeteleri devletler kullanırlar.
- istihbarat için kullanılır
- politik çatışmalarda taşeron olarak kullanılırlar.
- bürokrasi içinden korunan çeteler; “koruma kalkanı”, suç ağlarını cesaretlendirdi.
2. Emniyet ve Yargıda Süreklilik Sorunu
Sık tayinler, kurum içi çekişmeler, liyakat erozyonu ve soruşturmaların siyasi baskı altında kalması, çete davalarının sağlam ilerlemesini güçleştiriyor. Bir dosya kapanmadan diğeri açılıyor.
3. Ekonomik Baskılar ve Gölge Ekonominin Büyümesi
• Kayıt dışı para transferleri
• Para aklama,
• Uyuşturucu rotaları,
• Sahtecilik,
• Fuhuş hatları üzerinden büyüyor. Çeteler yalnız zenginleşmiyor; aynı zamanda sistemle iç içe geçiyor.
Çetelerin Ülkelere Maliyeti
Bir ülkede çetelerin güçlenmesinin bedeli yalnızca güvenlik değildir.
1. Ekonomik Tahribat
2. Toplumsal Güvensizlik
3. Kurumsal Çürüme
4. Çocukların Kararması
Polisin, bürokrasinin, siyasetin kimi unsurlarıyla ilişkisi meşrulaşırsa:
- Hukuk işlemez,
- Adalet duygusu ölür,
- Eşit hak ve özgürlükler ortadan kalkar
- Rüşvet, baskı yoğunlaşır
- Vatandaş devletten kopar.
Peki Çözüm Nerede?
Sorun yapısal olduğu için çözüm de çok katmanlı olmalı. Üç ayaklı bir strateji şart:
1. Kesintisiz ve Siyasetten Bağımsız Güvenlik Reformu
- Özel çete birimleri kurulmalı,
- Soruşturmalar siyasetten tümüyle bağımsız yürümeli,
- Emniyet ve yargıdaki liyakat esaslı kadrolar güçlendirilmeli.
2. Mahalle ve Gençlik Politikaları Güçlendirilmeli
. Çetelerin insan kaynağı gençlerdir.
. Onları kurtarmanın yolu:
. Okul terkini azaltmak,
. Ücretsiz sosyal faaliyetleri artırmak,
. Mahallelerde güvenli yaşam alanları oluşturmak,
. İstihdamı desteklemekten geçer.
3. Kayıt Dışı Ekonomiyi Daraltan Şeffaflık Reformları
- Para aklama ile mücadele,
- Kamu ihalelerinde şeffaflık,
- M varlığı araştırmalarının bağımsız yapılması
zorunludur.
Çete ekonomisi ancak “görünürlük” sağlandığında çökertilebilir.
Sonuç olarak:
Bir ülkenin sokaklarında çocuklar bile çete ağlarının hedefi olmuşsa, o ülkede sorun yalnızca güvenlik sorunu değildir; devlet kapasitesi, toplumsal adalet, ekonomik düzen ve kültürel iklim alarm veriyor demektir.
Mesele polisiye tedbirlerle çözülecek kadar basit değil; ama güçlü bir siyasal irade, şeffaflık ve adaletle çözülemeyecek kadar da çaresiz değil.
Toplum, çetelerin değil hukukun egemen olduğu bir ülke istiyor.
Çetelerin değil, üretenlerin yönettiği, vatandaşlarını koruyan, çocukları suçtan uzak tutan bir demokratik düzeni yeniden inşa etmekten geçiyor.
Hadi hayırlısı…
