AYIN FİLOZOFU
HERAKLİETOS …
Kadim Efes kentinin aşağılarında , kıvrıla kıvrıla akan Kaytros ( Menderes ) nehrini günlerden beri büyük bir merakla izliyordu Heraklietos..
Sonra büyük bir gururla ayağa kalkıp şu saptamayı yaptı :
” Evren , bir şey değil, bir süreçtir !”
Bu söz , belki de insanlık tarihinin ve felsefe çağının en büyük keşiflerinden biriydi..
Eğer Thales ” herşeyin özü nedir?” Diye soran ilk filozofsa ;
Heraklietos ,
” Her şey neden değişiyor ?” Sorusunu soran ilk düşünürdür.
Herakleitos ,
M.Ö 540 yılında Efes’te doğdu.. 480 yılında yine aynı yerde hayatını kaybettiği biliniyor..
Zengin ve soylu bir aileden geliyordu. O dönem zenginler için moda olmasına rağmen , politika ile hiç ilgilenmedi. Siyasal yaşama uzak durduğu ve yalnızlığı tercih ettiği ićin , kendi döneminde de Karanlık filozof olarak adlandırıldı…
Bu nitelemenin asıl sebeplerinden biri ise ; yazı ve anekdotlarının kısa , yoğun ve aforizmalardan oluşmasıdır.
Thales , evrenin temel maddesini ( özünü ) arıyordu.
Herakleitos ise ,
Evrenin Temel Yasasını aradı hep. .
Vardığı sonuç ise , bu gün bile çağımızın en temel diyalektik ve felsefi sözlerinden biridir:
” Değişmeyen tek şey , değişimin kendisidir “
Heraklietos’a göre
” Evren durağan değil , sürekli hareket halindedir.”
Doğar ,
Büyür ,
Yaşlanırız..
Toplumlar değişir ,
İnançlar değişir ,
Nehirler değişir..
Her şey gibi zaman da akar …
” AYNI NEHİRDE İKİ KEZ YIKANILMAZ ! “
Bu kült söyleminde , aslında bir çok şeyi bir arada söyler Heraklietos…
İkinci kez nehire girdiğinizde ; ne siz aynı kişisinizdir , ne de akan su aynı sudur.
Thales’e göre temel madde Su’ydu.. Heraklietos için ise evrenin temeli ateşten oluşur..
Ama Heraklietos’un ateş’i sadece fiziksel bir olgu değildir.
Hareketin ,
Dönüşümün
Ve , yeniden oluş’un simgesidir.
O’na göre Evren sürekli yanan bir ateş gibidir.
Heraklietos , aynı zamanda ” Zıtların Birliği ” yasasını da ilk dile getiren filozoftur.
# Gece olmasa , gündüzün bir anlamı olmaz
# Ölüm olmasa yaşamın bir değeri olmaz ,
# Savaş olmasa , barışın bir anlamı olmaz
# karşıtlıklar birbirini yok etmez , tam tersine birbirini yaratır..
Bu yüzden Hegel ve Marks Diyalektik Felsefenin ilk köklerini Heraklietos ‘ta bulmuşlardır.
Heraklietos’un
” Savaş herşeyin babasıdır”
Sözünden etkilenen Marks , sonradan şu ünlü saptamayı yapacaktı :
” Şiddet , başka bir topluma gebe olan her toplumun ebesidir!”
# ” Çok şey bilmek , bilgelik değildir ,
# ” Yol yukarı gider , yol aşağı iner .. ama hepsi aynı yoldur ..
Gibi bir çok değerli aforizmaları olan Heraklietos ‘tan ne yazık ki günümüze bir kitap ulaşmamıştır..
PERİ PHYSEOS ( DOĞA ÜZERİNE ) adlı eserinin kaybolduğu söylenmektedir..
2500 yıl öteye fragmanları ve aforizmaları ulaşmıştır.
Ve biz geriye dönüp Ona baktığımızda ; artık biliyoruz ki , Tarih de bir nehirdir.
Bir işçi hareketi , bir devrim , bir aşk , bir yenilgi… sonrasında bir küçük kıvılcım gibi bir direniş..
Hepsi sürekli bir akış halindedir.
Akıp giden zaman duygusu , Efes kıyılarındaki Kaystros Irmağının yanıbaşından binlerce yılı katederek bize ulaştı.. Ve belli ki , buradan da sonsuzluğa doğru akmaya devam edecek..
Heraklietos ‘a sevgi ve saygı yollayarak ,
O’nu güzel bir aforizmasıyla yad edelim :
” Uyanık olanlar , ortak bir dünyada yaşarlar.
Uyuyanlar ise , kendi dünyasına çekilir..”
