İzmir’de üniversiteler ne yazık ki semt çalışmalarına yeterli önemi vermiyor.
Oysa ülkemizdeki değişimin anahtarı 1950’den sonra köyden şehre göçle başlayan bu altüst oluşta.
Dolayısıyla bunun analiz edilmesinde zorunluluk var.
Malum, göçlerle kentler ‘irileşti’, fiziki durumu değişti; yollar, meydanlar, evler yeni anlamlara büründü.
Buraya gelenler ve kentin yerlisi olan kitlede yeni davranış kodları gelişti dolayısıyla sosyal, kültürel ve siyasal alan izaha muhtaç yeni durumlar var.
İşte bu noktada üniversitelerin devreye girmesi, bu sürecin doğru analiz edilmesinde pay sahibi olmaları gereği ortaya çıkıyor.
***
Her neyse bazen iyi şeyler de olmuyor değil. Örneğin Dokuz Eylül Üniversitesi’nden genç bir akademisyen Turgay Gülpınar, Gültepe Belediyesi’ni ve dolayısıyla semti de kuruluş öyküsüyle anlatan bir kitapla çıkageldi.
Ve böylece ezberlerimizi bozdu dersek yeridir.
Gülpınar, 1973-1980 yılları arasındaki Gültepe Belediyesi deneyimini anlatıyor.
Tabii semtin öyküsü de çalışmada yer alıyor.
***
GÜLTEPE’NİN KURULUŞ HİKÂYESİ
1956’da Gültepe, Bornova ilçesine bağlı onyedi köyden biridir.
Önce Çobançeşme olarak anılır burası.
Sonra bir genelgeyle adı Gültepe olur.
Yazar; şehrin kenarında kalmış, plansız gelişmeye açık bu gecekondu yerleşim yerlerine örneğin Yeşilyurt, Altındağ, Yeşildere gibi isimlerin verilmesini merkezi gücün kontrole alması çabası olarak görüyor.
Gültepe uzaklık nedeniyle 1959’da Bornova’dan ayrılıp İzmir merkezine bağlanır.
Tabii bir de Gültepe’nin öncesi var.
***
Kitapta, 1923’te bugünün Altındağ semtinin yerinde Kokluca Köyü’nün olduğu belirtiliyor.
Daha sonra Gültepe adını alacak olan Ülkü Sineması yakınında bulunan Yahudi Mezarlığı’na kadar olan devasa arazi ise, bu Rum köyünün merası niteliğinde bir yerdir o tarihlerde.
Bu meranın üst bölümlerinde, bugün Çamlık denen semtin olduğu yerlerde, epeyce bir ormanlık alan bile vardır.
Sonra 1950’li yıllar geliyor ve ülkemizde kırdan kente durdurulamayan göç başlıyor.
Gültepe’ye ilk gelenler Konyalılar.
1970’lerde ise Kars ve Erzurum’dan hemşerilerimiz sökün ediyor.
Demokrat Parti iktidarı sırasında Balkanlardan gelenleri de sayarsak, Konyalılardan sonra Balkan göçmenleri ikinci sırayı alıyor.
***
Gelenler bu semte bir biçimde yerleşiyor.
Gülpınar, bu yerleşimleri coğrafi olarak şöyle ayırmış:
Gültepe’nin üst kısımlarına Karslılar, merkezle üst taraf arasında Konyalılar, Uşak ve Afyonlular; merkezde Balkan göçmenleri, en altta da Romanlar yer alıyor.
Bu gruplaşmayı Gülpınar, dinsel farklılığa; Kars, Erzurum ve Balkanlardan gelen göçmenlerin bir kısmının Alevi olmasına bağlıyor.
Bu da insanların yerleşimlerinde bir araya gelmelerinin nedenlerden biri olabiliyor.
Peki, Gültepe’yi cazip kılan başka bir neden?
Bunu da yazar, semtin sanayi merkezine yakın olmasında buluyor.
Bunları sayacak olursak; Şark Sanayi, Havagazı Fabrikası, Ege Mahallesi’nde Tariş’e bağlı işletmeler, tütün ve üzüm işleme tesisleri, Piyale Makarna Fabrikası, Çimentaş, Sümerbank İplik Fabrikası, un ve su fabrikaları Gültepe’ye üç-dört kilometre uzaklıkta sayılır.
Tabii Gültepe aynı zamanda İzmir’in merkezine de dört kilometrelik bir mesafede.
***
GÜLTEPE’YE BELEDİYE
1962 tarihine gelindiğinde plebisit (halkoylaması) yoluyla belediye istenip istenmediği soruluyor Gültepe sakinlerine.
Sonuç ne dersiniz?
Hayır çıkıyor bu oylamadan.
Çünkü belediye olması durumda yapılacak konutların ruhsatlı olması gibi bir durum ortaya çıkacak, bu da işleri zorlaştıracaktır.
Neyse ki merkezi hükümet buna çok itibar etmeyerek 1963’te Gültepe’ye belediye kurulmasına karar veriyor.
7 Kasım 1963’te yapılan ilk belediye seçiminde Hüseyin Polat başkan olmayı başarıyor.
Adalet Partisi (AP) adayı Hüseyin Zar ikinci, CHP’nin adayı ise üçüncü oluyor.
Polat TİP kökenli olmakla beraber bağımsızdır.
Gülpınar, Gültepe’deki yerel siyaseti Konyalılar ile göçmenler arasındaki mücadeleye bağlıyor.
Bu iki büyük kesimin tutumu pek çok şeyi belirliyor.
İşte bu iki muhafazakâr öge 1968’de yapılan seçimde başkanlığıAP’li İsmet Uç’a kazandırıyor.
Uç dönemi belediyesinin, su sorunu ve yol yapımı dışında bu semte hizmet üretmede başarılı olduğu söylenemez.
Üstelik Uç usulsüzlüklerle de suçlanan bir başkandır.
***
AYDIN ERTEN…
1973’te belediye başkanı Aydın Erten’dir.
Erten; aslen Diyarbakırlı, üniversite öğrenimi olan devrimci bir gençtir.
İsmet Uç’a karşı verdiği mücadeleyle başkanlığı almıştır.
Dönem, Ecevit’in ülke genelinde sosyal demokrasiyi doruklara çıkardığı dönemdir.
Gültepe’de de yeni gelişmeler olmaktadır.
Gülpınar, bunu Konyalılarla göçmenler arasındaki gerilimin yerini ‘aşağıdakiler’le iyi gözle bakılmayan ‘yukarı’ tepede olanlar; yani Kars ve Erzurumlular, daha doğrusu Kürt ve Alevi olanlara dönüşmüş gerilim olarak saptıyor.
İşte tam da böyle bir toplumsal fay hattında Aydın Erten farklı tutumu, politik söylemi, halkı kararlara katma gayreti ve hepsinden öte merkezi hükümetin bu semte ayrımcılık ettiği gibi söylemleri dillendirerek sahneye çıkar. Tarafını da daha çok ‘yukarıda’ sayılıp horlananlardan yana koyar.
Bu tavra Balkanların demokratik havasını solumuş göçmenlerden bir kısım insan da katılır ve Erten seçimi böyle alır.
İsterseniz asıl işlenmesi gereken kısmı sonraki yazıya bırakalım.
Notlarımızı burada sonlandıralım.
https://www.gazeteyenigun.com.tr/makale/27490135/salim-cetin/semt-monografilerinden-biri-gultepe
