Kırk beş yıl sonra ilk kez Çat Dağı’nın rüzgârı yüzüme değdi. O rüzgârın uğultusunda yalnızca çocukluğumun seslerini değil, annemin hayat ağacı, koç boynuzlu motiflerle dokuduğu halı ve kilimler, babamın karasabanla çift sürüşünü, komşuların dayanışma duygularını yansıtan imece seslerini de duydum. Patika yolların izi, her taşın sesi zihnimdeydi. Çat Dağı’nın eteklerinde yürürken ayaklarım değil, hafızam yürümeye başlamıştı.
Çat Dağı’nın gövdesi taştan, dili suskundu. Ama suskunluğu boş değildi; her bakışında başka bir çağrışım uyandırıyor, kökleri göğe değil, tarihe uzanıyordu. Dağın kuzey yamacına gizlenmiş Meçit Mezrası * hâlâ oradaydı. Seyrek evlerin güneşe yaslanmış damları, ağır ağır dönen gölgeleri bana çocukluğumun sabahlarını hatırlattı.
Doğduğum toprağın coğrafyası değişmiş. Coğrafyanın bu kadar değişeceğini biri söylese inanmazdım. Ama gözlerimle görünce anladım: hayat buraya da emek vermiş, zaman ince ince işlemişti.
Uzak diyarlarda, gurbetin gurbetliğinde yaş almıştım ama yüreğim hep Meçit’teydi.
Eskiden Meçit küçücük bir yerleşmeydi. Beş altı ev, bir avuç insan… Yazın göçerler uğrar, kışınsa biz rüzgârlarla ve diz boyunu aşan karla baş başa kalırdık. Şimdi evler biraz çoğalmış; elektrik telleri ıslık çalıyor, güneş panellerinden ısınan su insanlara huzur veriyor.
Meçit’in,karlı kış günleri geldi aklıma. Annem sacın üstüne yufkayı atar, kokusu bütün evi doldururdu. Çökeleğin, peynirin sıcakla buluşan keskinliği hâlâ burnumdaydı. O günlerde sobanın başında toplanır, yaşlıların anlattığı hikâyeleri, masalları dinlerdik. Kimi zaman Memed Ali’nin idamını fısıldarlardı, kimi zaman da köyün en eski düğününü… Hıdırellez’in gelişiyle çocukların sesi kuzuların meleyişi birbirine karışır, mezra bütün gürültüsüyle uyanırdı.
Meçit’te bir de pınar vardı. Taştan oyulmuş musluktan buz gibi su akardı. Avuçladığımda yalnızca susuzluğumu gidermiyor, içimi yıkıyor, yüreğime serinlik taşıyordu. Çocukluğumda suyun sesi bile başkaydı. Arkadaşlarla yarışa girer, kana kana içerdik. Şimdi aynı pınarın başında iki krom musluk var. Su hâlâ akıyor, tadı aynı ama sesi değişmiş. Taşın şırıltısı gitmiş, yerine metalin suskunluğu gelmiş.
Meçit’te, Pınarın yanında üç ceviz ağacı vardı. Bir elin parmakları kadar söğüt ve kavak ağacı da onlara eşlik ederdi. Başkaca ağaç namına tabiatta bir şey göremezdin. Çocukluğumun gölgesi hep o ağaçların altındaydı. Ve o cevizlerden biri hâlâ dimdik ayakta. Osmanlı döneminden beri yaşayan, asırlara merdiven dayayan bir ağaç… 1915’te Kasımoğlu Memed Ali ve arkadaşlarının idamına tanık olmuş, Cumhuriyet’in kuruluşunu, 68 ve 78 kuşağını görmüş: 27 Mayıs ve 12 Eylül askeri darbelerini ve asker çizmelerinin gürültüsünü, ağıtları, türkülerle taşan sevinçleri dinlemiş.
Ceviz ağacı sadece gölge vermedi bize. Dallarında salıncak kurar, kabuğunu bıçakla oyardık. Düğünlerde damatla gelinin başına serpilmek üzere en iri cevizler oradan toplanırdı. Hangi çocuğun eli önce uzansa, ceviz sanki sahibini seçerdi. Şimdi gövdesi kalın, kabuğu sert, dalları kırılgan… Yaşlanmış ama hâlâ ayakta, hafızası yerinde.
Meçit ise bambaşka bir yere dönüşmüş. Her tür meyve ve sebze yetişiyor, yazları efil efil esen rüzgâr ciğerlere bayram ettiriyor. Taşlı tarlalar elenmiş, tepeler kuyumcu eli değmiş gibi işlenmiş. Büyük bir emekle binlerce kayısı ağacı dikilmiş, kıraç tarlalarda bereket fışkırmış.
Meçit’tin ana kapısında eski bir ev hâlâ dimdik ayakta. Selver Teyzenin. Depremlere aldırmayan, taş temelli, kerpiçten yapılmış bu ev; sanki geçmişi sırtında taşıyan, zamanla konuşan canlılar gibi insanı karşılıyor.
Çocukken defalarca dizimi kanattığım, saklambaçta köşe bucak gezdiğim doğduğum ev depremle bir viraneye dönmüştü. İçim sızladı. Günlerce sabahları harabeler arasında dolaştım; çocukluğumun sesini, hayallerimin izini, hafızamın gölgesini aradım. Bütün yıkıntıların içinde yalnızca annemin tandırı kalmıştı; sanki toprağın bağrına kök salmış hepimizin hafızasını taşıyan bir hatırayı andırıyordu.
Meçit’in üstünde Çat Dağı bütün ihtişamıyla duruyordu. Omuzlarında tarihi taşır gibiydi. Rengi solmuş taşları, güneşte parlayan damarlarıyla bir anlığına bana denizin dibinde yürüyormuşum hissi verdi. Çünkü biliyordum: bu taşlar bir zamanlar suyun içinde yoğrulmuş, sonra yerin altına itilmiş, en sonunda yeryüzüne fırlamıştı. Her taş bir çağın kırığı, her çatlak başka bir dönemin izi gibiydi.
Ve orada, 1900 rakımlı tepenin sırtında, göğe çevrilmiş gözleriyle duran yabancı bir misafir: füze kalkanı. Doğaya ait olmayan, zamana kendini zorla yazdıran, insana yabancı bir gölge… Her tür kötülüğün mayalandığı tepeden insanlara bakan bu göz: her an felaket getirmeye hazır beklemekte. O an içimde bir burukluk hissettim. Çocukken özgürce koşturduğum dağın sırtına şimdi insanlığa meydan okuyan kasvetli savaş aygıtı içimi acıttı.
Gün batımına doğru Meçit’e vardım. Güneş ufka eğilmişti. Sevdiklerim bahçe içindeki mezar yerinde bekliyordu. Kayısılar bu yıl soğuk yemişlerdi ama yine de tarlalar yemyeşildi. Bir çocuğun meydanda oynarken attığı kahkaha kulağıma geldi; yıllar öncesinden bana ulaşan kendi sesimdi sanki. Son kez döndüm, dağa baktım. Taşa dokundum, toprağı kokladım. Ve o an anladım: bu toprak yalnızca geçmişimi değil, geleceğimi de taşıyordu; bana hem ayrılığı hem de yeniden doğuşu fısıldıyordu. Burası sadece doğduğum yer değil, beni ben yapan yerdi.
Kürecik öyle bir yerdi.
Çat Dağı öyle bir yerdi.
Meçit Mezrası öyle bir yerdi.
Ben buraya sadece dönmemiştim.
Asırlardır yaşayan canlı bir hafızaya, o ceviz ağacına dokunarak kendimi yenilediğimi…hissetim.
Asaf Demirhan
25.08.2025 – Meçit
*Meçit, Malatya/Kürecik’te kurulan ABD.füze kalkanının bulunduğu Çat Dağı’nın yamacında bir mezra.
