Benim anlayamadığım, M. Weber’in ta 1921 yılında söylediği “…İslam kentinin hemşehrilik ve ortaklık ruhundan yoksun olduğu” abartılı yaklaşımı, aradan bunca yıl geçmiş olmasına karşın neden Maraş, Çorum, Sivas gibi kentlerde gerçeklik kazandığıdır?
Hemşerilik ruhu hâlâ bu kentlerde kırılgan ve her an yerini düşmanlığa, bir diğerini yok etmeye neden bırakıyor?
Elbette bunun uzun bir geçmişi var. İslam dininin kuruluş günlerinde yaşanan, içinde mezhep farklılıklarını içeren bir tartışma alanı bu kısım.
Dolayısıyla o tarihten beri “öteki” yaratmaya elverişli bir tartışma yaşıyoruz.
Çoğu zaman da içinde hoşgörüyü barındırmadığından diğerini rahatlıkla yok etmeye kadar varan bir sosyolojik alan burası.
***
Her neyse, sonuçta konuştuğumuz tarih 1993 yılında olanlar.
Bir grup insan/ sanatçı bir edebiyat etkinliği için çağrılıyor ve bu çağrılanlar yok edilmeye, sığındıkları otelde diri diri yakılmaya çalışılıyor.
Sonuçta otuz yedi kişi yakılıyor da.
Gerekçe; İran yönetimince yok edilmesi için fetva verilen Salman Ruşdi’nin ve kitabı Şeytan Ayetleri’nin o tarihte Aziz Nesin tarafından destek görmesi.
Dolayısıyla bu, rahatlıkla “dine karşı gelmek” olarak adlandırılmaya yatkın bir konu.
Sonrasında kitleler, istenildiği gibi manipüle ediliyor da zaten.
Sonrasını biliyorsunuz.
Kültürel etkinlik için çağrılan insanlar, önce etkinliğin olduğu mekânda taciz ediliyor, sonra da kaldıkları otel, Madımak, kuşatılarak tümden yakılmak isteniyor.
İçerde yazarlar, şairler, aydınlar, sanat etkinlikleri için orada olan gençler var.
Ve otuz yedi kişi yakılıyor da.
***
İzmir’den bu etkinliğe, benim can dostum yazar Aydoğan Yavaşlı ve Hidayet Karakuş da eşleriyle katılmışlardı.
Yavaşlı, kendisi yangından kurtulmuştu ama eşi Melahat Hanım şanssızdı.
Bir yıl boyunca hem yanık tedavisi hem de psikolojik tedavi gördüğünü biliyorum.
Birkaç gün önceydi, gene orada yangından canını zor kurtaran has öykü yazarı Lütfiye Aydın’ın Sivas’ı anlatan yazısını okumuştum.
Acının Miladı, diyordu o olay için Lütfiye Aydın, “Aklıma geldikçe çocuklar nasıl korkunca yataktan çıkmak istemez bende de aynısı oluyor, hep uyumak istiyorum.” diye yazmıştı.
Sonra insanın içini burkan cümleler:
“Turnalar gibi uçan gençleri orada bırakıp dönmek hesapta yoktu. Metin’i, Behçet’i, Asaf’ı, Uğur’u, Erdal’ı, Nesimi’yi, nerdeyse yakılarak öldürülen bir otobüs dolusu genci… Onların tabutlarıyla aynı uçakta, ölümcül bir uykuyla dönmek.”
***
Hidayet Karakuş da benzer duyguları paylaşanlardan.
2025’in Temmuz’unda, Cumhuriyet gazetesinde, dostumuz Mehmet Şakir Örs’e verdiği röportajda:
“Oteldeki her dakika gözümün önünden geçiyor; sokakta saldırganların tuğlalarla, molozlarla, taşlarla indirdikleri camların şıngırtılarını duyuyorum. (…) Merdivenlerde oturup nişanlısının saçlarını ince ince ören gencin kaygılı yüzünü görüyorum. (…) Metin Altıok’un elindeki fırçayla ortalıkta dolaştığını, Uğur Kaynar’ın düşünceli yüzünü, Behçet Aysan’ın kendi içine dönük bakışlarını görüyorum.” diyordu.
Orada olanlardan biri de “edebiyatın kırk ayaklı karıncası” diye adlandırılan eleştirmen Asım Bezirci’ydi.
O da o yangında, turnalar gibi gökyüzünde kanat çırpıp sonsuzluğa gitti.
Eşi Refika Bezirci, o günleri anlatıyor:
Refika Hanım eşi Bezirci’yi Sivas’a, etkinliğe uğurladıktan sonra, kendisi de Burhaniye Ören’deki yazlığa gidecek, Asım Bey’le orada buluşacaktır.
“…Saat öğlene yaklaşıyordu. Öbür blokta oturan Hüsamettin Bozok, eşi, gelini ve oğluyla çaya geldiler. (…) Cuma günü ise Havran pazarına gitmiş, Asım’ın sevdiği meyveleri almıştım.
“Eve dönünce televizyon kötü haberi vermeye başlamıştı. İnsan sevdiğine kötü haberi konduramıyor. (…)
“Öyle ya devlet desteği altında yapılıyordu etkinlik. Gene de içimde kara bulutlar dolaşıyor, Ankara’dan sürekli Mustafa Ekmekçi’yi arıyordum. Hayalet görmüştüm sanki. Dağılan gökyüzünde çığlıklar atan benim parçalarımdı. Onlar kan ve alev içindeydi. Yanıyordum.
“Asım’ı görmüştüm. Ayaklarımın dibinde yatıyor, çırpınıyordu. Ellerimle yüzünü siliyordum, her yerimiz is içindeydi. İkimiz de ölüyorduk. Yerde yatan Asım bana bakıyor, ‘Durum umutsuz.’ diyordu sanki. Ona sarılmıştım, aç gözlerini Asım, ne olur teslim olma!”
***
Sonrası hazin bir son.
Gerçekten yangında can verenlerden biri de Bezirci’dir.
Eşi ertesi gün morgda onu bulur. Sonrasını anlatmak bir karabasan…
İstanbul’a dönüş, bakanlıklardan teselli telefonları bu sırada gelen işlerdir…
Sonuçta bu ayıp yaşanmış, kendini İslam’ın koruyucusu sanan bir avuç insan, bu yangınla amacına ulaşmıştır.
Ateş düştüğü yeri yakıyor ama bu yangınla hepimizin yüreğine kor düştüğünü söylemek mümkün.
Ben her 2 Temmuz’da o içimi sızlatan olayı yeniden yaşıyorum.
***
Geçen yolum hafta Burhaniye’ye düştü.
Ören’e gittim. Daha haziran, biliyorum, İstanbul’dan yazlıkçılar gelmemiştir.
Gene de Asım Bezirci’yi eşi Refika Hanım’ı düşünerek Ören’e gittim.
Sokakları dolaştım, Asım Bezirci’nin belki de izini, ruhunu aradım.
Pek çok anı kitabında okuduğum; Ruhi Su, Hüsamettin Bozok ve diğer usta edebiyatçıların da yazları burada buluştuklarıydı.
Yazları burada buluşup komşuluk ediyorlardı.
Onların çoğu artık aramızda değil, gene de ben onların izlerini, Ruhi Su ustanın sazındaki tınıları aradım. Geceleyin o tok türküler bu düz ovada, bir yanı dağlara yaslanmış, öbür tarafı engin denize açılan ovada nasıl yankılanıyordu?
Sonra Ankara’dan tanıdığım üretken edebiyat ustası Öner Yağcı’ya uğradım.
İncelik göstererek Vedat Günyol incelemesini1 hediye etti.
Öner’in çok önceleri Turnalar2 romanını okumuştum.
Şimdi de Cumhuriyet Kitap’ta sık sık değerlendirme yazılarını zevkle okuyorum.
***
Ziyaret bitti, İskele’den Ören’e baktım, Asım Bezirci ve diğer edebiyat ustalarının sesleri o düz ovada yankılanır mı diye, gözlerim arandı durdu.
İçimde sonsuz bir hüzünle Burhaniye’den İzmir’e doğru yola koyuldum.
Aklımda dostlar, 2 Temmuz, alevler, bağrışlar….
…………………
1 Aydınlığa Açılan Pencere: Vedat Günyol, Haz.: Adil İzci–Nesim Ovadya İzrail, derleme, Kartal Belediyesi, 2025
2 Turnalar, Öner Yağcı, roman, İnkılap Kitabevi 1999, 310s. (Cumhuriyet Kitapları, 2009, 254s.)
https://www.gazeteyenigun.com.tr/makale/28273168/salim-cetin/sivasin-cigligi
