Demek ki neymiş!

Salim Çetin’in 14 Temmuz 2023 tarihli Yenigün Gazetesi’ndeki köşe yazısıdır.

“Hayat kocaman bir sofranın başında toplanmakmış, ekmeğe tuz katarak bile olsa, birlikte yemek, omuz omuza yaşamakmış…”

Böyle diyor, “Meğer Mutfak Bir Masalmış”(1) kitabının bir yerinde Ayşe Kilimci.

Aynı sofrayı paylaşanların mutluluğunu çiziyor.

Uzaktan gelen oğulun, torunla anne evine bayram ziyaretine gelmiş kızın, gelinin ya da damadın, kardeşlerin, belki de dayıların, teyzelerin, sofrada buluşmalarının sevincini kağıda döküyor.

Ne güzel andır o; annenin, babanın bütün çocukları sofra başında gördüğü an… İkisinin de yüreği pır pırdır!

Şimdi bu uzun masalar var mı?

Kısmen.

Çünkü artık herkes ‘çekirdek aile’.

Ölçekler küçüldü, birlikte olmalar bir sürü ‘şart’a bağlandı.

Gene de bayramlar ikramı ve sofrayı akla getirmiyor değil!

Açtım bu bayram kütüphanemdeki yemek kitaplarını.

Çok da… Ben onlardan ikisine baktım.

Biri, 2011’de Doğan Kitap’tan çıkan Aynur Tartan’ ın “Bak Mutfakta Hayat Var!”(2) diğeri, 2010’da Oğlak Yayınlarından “Meğer Mutfak Bir Masalmış!”

***

Tartan, mutfağı hayata benzetiyor:

“Kimi zaman çok acı, kimi zaman yabanmersinli dondurma, bazen de tuzu fazla kaçmış bir yemek…”

Ayşe Kilimci de mutfağı hayattan ayırmıyor, o da mutfağı evin en önemli ögesi olarak görüyor; kokusuyla, rehasıyla eve kimlik katan bölüm olarak tarif ediyor.

Tabii Kilimci; kalabalık sofralara, bir araya gelen aile bireylerinin dayanışmasına, komşularla sofralarda buluşmanın güzelliğine de vurgu yapıyor. Böylece toplumsal bir sosyoloji de ortaya çıkıyor. Bu anlatılar içinde yemek tarifleri de veriliyor.

Girit’in “çurlama”sı, İzmir’in Eşrefpaşa’sında büyükannenin pişirdiği “şermule”; Adana’nın “tirşik çorbası” gibi onlarca örnek.

***

Aynur Tartan ise “Bak Mutfakta Hayat Var!” kitabında edebiyatçısından sanatçısına, yetmedi politikacına kadar yüz ünlüye ulaşmış, onlardan hayatın ve sevdikleri yemeklerin tariflerini istemiş.

İşte onlardan bazıları.

Ahmet Ümit’le başlamış Tartan.

Ünlü bir yazar ve üstelik Antepli Ahmet Ümit.

Tike kebabı tarifini bir kenara bırakırsak Ümit, hayatı bir Japon prensesi gözünden tarif ediyor.

Prensese göre hayat; “Aşkın zevkleri, yemenin zevkleri ve sanatın zevkleri”inden oluşan üçlü bir katman.

Zamanla ilk ikisi azalıyor, geriye sanatın zevkleri kalıyormuş.

Yani sonuçta zevklerde azalma söz konusu.

O halde vakit varken tadını çıkartın, diyor Ümit ve insanları iki kategoriye ayırıyor; tadını çıkaranlar ya da geçiştirenler olarak.

Hiç de fena bir bakış değil, siz geçiştirenlerden olmayın derim!

***

Tiyatro ve dizi oyuncusu Cem Davran ise hayatı yemek tarifine bağlamış, karışımı iyi kurarsanız ne âlâ, aksi kötü.

1 çorba kaşığı mutlu çocukluk, 1’er adet sevgi dolu anne-baba; yeterli miktarda eğitim, iyimserlik, şans, 1 tutam zekâ, 250 gram yetenek…

Bu tarife göre olursa sorun yok!

***

Eski Esenyurt Belediye Başkanı Gürbüz Çapan ise hayatı Kars coğrafyasındaki çiçeklerin inatla direnme ve hayata tutunma mücadelesiyle özdeşleştirmiş.

“…Karı yararak hayatla buluşan kardelen ya da Berçelen Yaylası’nda gelincik…” gibi.

Çapan, Karslı, tarif edeceği yemek ne olur dersiniz?

Tabii ki “karda bekletilmiş kaz”.

***

Peki, İzmir’e gelelim; işkadını Işınsu Kestelli’ye:

Kestelli o yıl, yani 2011’de onca işi arasında bir de kanser hastalığına yakalanmıştır. İşte Tartan, tam da o günlerde Keselli’ye soruyor, “Hayatın anlamı nedir?” diye.

Nasıl zor bir dönemeç değil mi?

Ama Kestelli için öyle değil:

“…Kanser olduğumu öğrendim. (…) Bendeki sarsıntı bir gün sürdü. Böyle bir haberi, hayatımdaki fazlalıkları atmak için vesile yaptım. (…) Ailem ve dostlarım etrafımda bir iyilik çemberi oluşturdu.”

***

Ne güzel bir irade ve dayanıklılık!

Ve bu güçlü kadın, tedavi oluyor bu süre içinde iyileşiyor.

Bugün Odalar Birliği’nin yönetiminde olduğunu biliyoruz.

İşte Ege kadınları…

Güçlü, kararlı…

Peki, yemek tarifi ne dersiniz; enginarlı pilav.

Zaten binbir çeşit otun olduğu yöreden bundan başka nasıl bir tarif çıkar ki?

***

Kitapta daha çok hikâye var ama Demirelsiz olmaz.

Tartan üşenmemiş siyasetin duayenine de hayatı ve yemek tarifi sorularını yöneltmiş.

Öğreniyoruz ki Demirel yemeğin yapılış kısmında yok, daha çok yeme kısmında.

Zaten diyor, “…Ben hiç yemek yapmayı bilmem. (…) Ama yemek yemeyi severim.”

Ve ekliyor duayen politikacı:

“…Sağlıklı bir kişi acıkacaktır. Yemesi lazımdır. (…) Ne kadar yemek yapan varsa o kadar da yemek çeşidi vardır.”

***

Gördünüz mü politik akıl yürütmeyi? Nereye çekilse oraya giden bir söylem. Ve her şeyi içine alan genellemeler….

Ama sevimli ve muzip.

Ben gene, Tarık Dursun ‘familyası’ ından bellediğim, dili; şenlikli, afacan bir çocuğun güzelliği tonunda kullanan Ayşe Kilimci’ye dönüp onunla bitirmek istiyorum:

Ananesi dermiş ki Kilimci’ye; “Soğanın, unun ve kibritin varsa, korkma!”Ve ekliyormuş, bunlar insanın “tüfengiymiş”.