Serin bir bahar sabahı, kuzey Çin’in Xujiayao bölgesinde, bir grup arkeolog, tarihçi ve hevesli öğrenci, kazı çalışmalarının ikinci haftasına başlıyordu. Hafif çiy taneleri, kazı arazisinin sert topraklarını nemlendirmiş, hava yaklaşan bir keşfin habercisi gibiydi.
Liang adındaki genç bir arkeoloji öğrencisi, sabah şafağında kazma ve fırçasını yanına aldı ve kazı alanının köşe noktalarından birine geçti. Daha önce bulunmuş bazı taş aletlerin yer aldığı bu alanı, kimse yeterince önemsememişti. Liang ise bir şeylerin farklı olduğunu hissediyordu. Derken kazı aletinin ucunun sert bir şeye takılmasıyla nefesi kesildi. “Buldum! Sanırım bir şey buldum!” diye seslendi.
Ekip lideri, tecrübeli paleoantropolog Dr. Xiujie Wu, Liang’ın sesini duyduğu anda yanına koştu. Liang’ın şakaları ve abartılarıyla meşhur bir genç olduğunu bilmesine rağmen, bu kez sesi farklıydı: Titreyen ama bir o kadar da kararlı. Kazının derinleşen çukurundan, genelde rastlanılmayan büyük bir kafatası parçası görünmeye başlamıştı.
Bu büyük kafatası, çok daha fazlasının habercisiydi. İlerleyen haftalarda Xujiayao ve yakınındaki Xuchang bölgesinde devam eden kazılar, toplamda 21 fosil parçasını ve 10.000’den fazla taş aleti gün yüzüne çıkardı. Dr. Wu, kazının her anını dikkatle inceleyerek, bulunan kafatasının Neandertallere benzerliğini, ancak onunla sınırlı olmadığını fark etti. Kafatası, hem modern insanlara hem de Denisovalıların bazı özelliklerini taşıyor, fakat tamamen kendine özgü bir hikâye anlatıyordu.
Yeni bir insan türüydü bu.
Xujiayao’da bulunan kalıntıları detaylı inceleyen ekip, bu büyük kafalı homininlerin, daha önce tanımlanmamış bir türe ait olduğu sonucuna vardı. Araştırmalar ilerledikçe, bu antik türün Homo juluensis adını alıp insanlık tarihine yeni bir yaprak ekledi.
Bu büyük kafalı insanlar, bir zamanlar Çin’in kárla kaplı ormanlarında yaşayan, kendi taş aletlerini yapan ve hayatta kalma mücadelesi veren bir topluluktu. Ancak, modern insanların ve Denisovalıların onlarla etkileşiminden doğan izler, Homo juluensis’in yalnızca tek bir hikâye olmadığını gösteriyordu. Onlar, insan ailesinin derinlemesine dallarını, çatallaşan köklerini ve çoğunlukla unutulan ama her zaman hissedilen köprülerini temsil ediyordu.
Keşfedilen her fosil, sanki Xujiayao’nun toprağında antik bir söz gibi yankılanıyordu. “Unutulmadık,” diyordu Homo juluensis. Ve onları bulan insanlar, bu fısıltıyı dünyaya duyurmaya kararlıydı. Homo juluensis’in hikâyesi, insanlık tarihinin yalnızca bilinenlerden ibaret olmadığının, toprak altında hala bekleyen çok daha fazla gerçek olduğunun bir kanıtıydı.
***
KAN PAZARI’NDA BİR GÜN
ABD ve Avrupa ülkeleri Ukrayna’ya “askerlik yaşını 18’e indir” diye bastırıyor.
Zelenski’ye eğer indirirse milyarlarca dolar silah vereceklerini söylüyorlar.
Ne kadar çok asker, o kadar çok silah, o kadar çok para!
Anlayana.
Savaşın diğer tarafı Rusya’da durum farklı değil. Onlar sadece kendi gençlerini değil, Kuzey Kore’den, Afrika’dan getirilen fakir çocuklarını sürüyor cepheye.
Tıpkı bir zamanlar bizim Kore’ye asker gönderdiğimiz gibi.
Yoksul çocuklarının kan pazarında yaşam mücadelesi bu.
İşte böyle bir dönemde Küçük Ukrayna köyü Olesivka’da gün, her zamanki gibi güneşin nazlı ışıklarıyla başlamıştı. On yedisini yeni bitiren Mykola, köy meydanında arkadaşlarıyla futbol oynuyordu. Gökyüzünde süzülen kuşlar ve çocukların kahkahaları, savaşın karanlık gölgesini bir an olsun unutturuyordu. Ancak o gün her şey değişecekti.
Bir askeri kamyon köye geldiğinde, insanların bakışlarında hem korku hem de çaresizlik vardı. Üniformalı bir subay, köy halkını meydanda topladı. Kısa bir konuşma yaptı; zorunlu askerlik yaşının 18’e düşürüldüğünü, ülkenin her gence ihtiyaç duyduğunu söyledi. Mykola’nın annesi, oğlunun elini sımsıkı tuttu. “Onu almayın, daha çocuk!” diye feryat etti. Ama subaylar, emirlerin yukarıdan geldiğini söyleyip geçtiler.
Mykola, ağlamaktan şişmiş gözleriyle evine döndü. Babası yıllar önce savaşta kaybolmuştu. Annesi ise gözyaşları içinde ona bir bavul hazırlıyordu. Birkaç saat sonra, Mykola kendini askerî bir eğitim kampında buldu. Ellerine verilen tüfek, taşıyamayacağı kadar ağırdı. Eğitmen, onlara nasıl ateş edeceklerini öğretirken, “Bu tüfek sizin hayatınızı kurtaracak!” diye bağırıyordu.
Ancak Mykola’nın aklında hep aynı soru vardı: “Bir silah hayatımı nasıl kurtarabilir? O, sadece başkasının hayatını alabilir.”
Birkaç hafta sonra, Mykola ve diğer genç askerler cepheye gönderildi. Toprak, patlayan bombalarla titrerken, gökyüzü kurşunlarla kararıyordu. Mykola, çamurlu bir siperde, avuç içleri ter içinde tüfeğini sımsıkı tutuyordu. Yanındaki genç, 19 yaşındaki Andriy, kısık bir sesle, “Burada ne yapıyoruz?” diye sordu. Mykola cevap veremedi. Çünkü bu sorunun cevabını kendisi de bilmiyordu.
O sırada yakınlarında patlayan bir bomba, onların bulunduğu siperi yerle bir etti. Mykola, baygın bir şekilde toprağa düştü. Uyandığında, bir sahra hastanesindeydi. Ayağa kalkmaya çalıştı ama sol bacağı artık yoktu. Andriy ise sonsuza dek sessizdi.
Onu bir tabuta koydular, üstünü sarı mavi bir bayrakla sardılar.
Tabutu yaşıtı asker taşıdı. Yüzlerinde hüzün ve endişe vardı.
Komutanlar Andriy’in yoksul annesine “kahraman oğlun şehit oldu” dediler.
Mykola ise köyüne döndüğünde, her şeyin değiştiğini gördü. Köydeki diğer gençler de savaşa gitmişti. Çoğu dönmemişti. Annesi, oğlunun eksik bacağını gördüğünde, gözyaşları içinde ona sarıldı. Ama o gün bile köyde bir başka kamyon vardı. Yeni gençler alınıyordu. Silahlar köy meydanında dağıtılıyor, ülkenin bir kez daha kan ve çelikle sınandığı hatırlatılıyordu.
Bir köy, bir ülke, bir halk… Çocuklar savaş için büyütülüyor, hayatlar feda ediliyordu. Mykola, pencerenin önünde oturup arkadaşlarının boş kalan evlerine bakarken, aklında hep aynı düşünce taşıyor.
“Bizi kim kurtaracak?”
Bu soruyu soran sadece o değil. Savaşın diğer tarafı Rus ordusunda Aleksei, Vladimir, Sergei, Nikolai, Yury ve yüzlercesi aynı bilinmezi yaşıyor.
Silah tüccarları da daha çok asker, daha çok savaş ve daha çok kan istiyor.
Kan pazarında günler böyle geçiyor.
