Yaz demek, Yarımada’da festivaller demek.
Genellikle ilhamını yörenin tarımsal üretiminden alıyor bu festivaller.
Alaçatı’da ot, Seferihisar’da mandalina, Urla’da enginar, Karaburun’da nergis çiçeği…benim ilk anda aklıma gelenler.
Bunlara bir de köy şenliklerini ekleyin.
10 Temmuz’da Balıklıova Köy Şenliği, Barbaros Köyü Oyuk Festivali gibi.
Bilip duyup gittiklerim, bir de bilmediklerim vardır herhalde.
***
Bu hafta içinde yolum Barbaros köyündeki Oyuk Festivali’ne düştü.
Daha önce de gitmiş, hatta köşemde yazmıştım.
Çeşme, Seferihisar, Alaçatı gibi ilçelerde gerçekleşen festivaller elbette daha profesyonel.
Köylerde yapılanlar da başka bir güzellik sunuyor size.
Eğer keşfetme merakınız varsa bu etkinliklerde köy yaşamının gelenekleri, üretim kültürü, dayanışma ve yaratıcılık gibi ögeleri görebiliyorsunuz.
Buna yörenin sosyal yaşamına ilişkin ipuçları, geleneksel değerlerin hatırlanması gibi ögeleri de ekleyebilirsiniz.
Barbaros Köyü, Fotoğraf: Erkan Erten
Kısaca bir köyün ya da bir yörenin hafızasını günümüze taşımak anlamına da geliyor bu etkinlikler…
***
Şu son bir ay içinde iki köy şenliğine katılma şansım oldu.
Biri geçen ay gerçekleşen Balıklıova Köy Şenliği, öteki de Barbaros Oyuk Festivali.
Barbaros’a 22 Ağustos Cumartesi günü gittim.
Hep söylüyorum, Barbaros’un sanki bir ayrıcalığı var.
Burası köy olmaktan 2012’deki yasayla çıkmıştı ama mimarisi, temiz sokakları, küçük butik otel ve kafeleriyle zaten bir köy havasından çok ötede.
Bu nedenle yolu Barbaros’a düşenler, burada sıradan bir Ege köyü yerine, geçmişle bugünün yan yana olduğu; sokağında, meydanında farklı bir öykünün yaşandığı etkinliğe tanık olmayı düşünsün, derim.
Bunda toprağın kokusu, eski evlerin sessizliği, üretmenin verdiği gurur olsa gerek…
***
Bir de festivalin genel havası, kırsal yaşamla sanatın bir araya gelmesinin hiç de zor olmadığını söylüyor bize. Başka bir deyişle “folklorik bir anlayış çıtayı yükseltip sanatın estetik dünyasına doğru kanat çırpıyor” burada sanki.
Geçen ay içinde de Balıklıova Köy Şenliği’ne katılmıştım.
Şenlik herhangi bir meydanı olmayan bir köyde, denizin kıyısında bir yerde yapılıyordu.
Barbaros Köyü, Fotoğraf: Hakan Erişen
Buna karşın, Balıklıova’daki şenlikte de elbette yörenin emeği, üretiminin izi yok sayılamazdı.
Örneğin el emeği ürünlerin yanında ilk göze çarpan, denizle yakın olmaktan kaynaklı, balık tutma pratiklerinin sahneye taşınmasıydı.
Ayrıca köy yaşamında hâlâ geçerli mi bilmediğim, gelin karşılama ve kına yakma töreni gibi otantik gelenekler de programa konulmuştu.
Tabii festivale kültürel özellik katan köy tiyatrosu ve yörenin antik özelliklerini anlatan söyleşiler de vardı.
***
Barbaros ise daha başından izleyicisine zengin bir program sunuyor.
Bu zengin programda Oyuk figürünün payı olsa gerek.
Çünkü köyün bütün sokaklarını dolduran bu dekoratif süsleme malzemesi “oyuk”tan esinlenmiş gibi.
Çoğunda da “oyuk”un figüratif özellikleri görülüyor.
Su kabağından ahşaba, daha başka malzemeden yapılmış yüzlerce figür…
Süs eşyaları, oyuncaklar…
Demek ki festivalin temsilinde ana öge olan “oyuk”un köyün ortak hafızasında ne kadar güçlü durduğuna da bir kanıt bu.
Bir başka yan da bütün bunları tasarlayıp atölyesinde çalışma yapanlardan büyük çoğunluğunun “köyden” olması.
Bu da kırsal yaşamda da sanatın sürdürülebileceği izlenimini veriyor.
***
Tabii festival programında resim sergisi ve değişik grupların konserleri de unutulmamalı.
Hemen söyleyeyim, festivalin galiba en zayıf yanı da yöreyi tanıtan kitapların az olmasıydı.
Bir stantta kendi şiir ve öykü kitaplarını imzalayan bir “yazar”ları gördüm.
Yüzlerce standın içinde devede kulak bile değillerdi.
İki kitap aldım; biri Erdoğan Karabıyık’ın Sevgilim Urla-Urla Şiirleri.1
Fotoğraf: Salim Çetin
Urla üzerine şiirlerini bir araya getirmiş bu kitabında Karabıyık.
Öteki de Nurdan Aladağ’ın, Şiirin İçi Şairin İçi2 adıyla çıkmış, Veysel Çolak’la yapılmış nehir söyleşi kitabıydı.
***
Biliyorsunuz, köy denilen yerleşim yerleri, 2012 yılında çıkarılan yasayla “köy” olmaktan çıktı ve şehrin birer “mahalle”si şimdi.
Barbaros da öyle. Köy diye geçiyor ama esasta Urla’nın mahallelerinden biri.
Zaten köyü çağrıştıran hiçbir işaret görülmüyor burada.
Ne ahır var ne tavuk ne de koyun ya da keçi…
Tam tersine köy, modern bir yerleşim yeri; binalar bakımlı, yollar parke taşlı, ara sokaklarda küçük butik oteller ve şık kafeler görülüyor.
Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü’nün Barbaros’u, “en iyi turizm köyü” ilan etmesi bundan olsa gerek.
Böylece köy; zeytin, zeytinyağı ve buğday üretiminin yanına turizmi de sektör olarak eklemiş.
Tabii, turizm eklenince günübirlik gelenlerin sayısı artmış.
Bu da köye yeni bir gelir kapısı demektir.
***
PEKİ OYUK NEDİR, BİLEN VAR MI?
Köyde büyümüş olanlar oyuğu bilir.
Tarlaya yabani hayvan girip tahrip etmesin diye ağaç, eski eşya ve samandan yapılmış heykelimsi yapılardır bunlar.
Tarlaya konulur.
Uzaktan bakınca orada bir insan olduğu izlenimi verilmiş olunur.
Böylece domuz ya da ayı, orada insan var sanıp tarlaya girmez.
Bizim Erzurum’un köylerinde tarlalara konulan “korkuluk” buraya gelince, “oyuk” oluvermiş.
Sözcüğün etimolojik hikâyesi buraya nasıl varmış, doğrusu bilmiyorum.
Ama oyuk bu işte!
Ve festivale de bu ad verilmiş.
Şimdi tarlalara bu oyuklar konuluyor mu, tahmin etmiyorum.
Gene de festivali akıl edenler bu ilintiyi doğrusu iyi düşünmüşler.
Artık oyuk olmasa da geçmişin çağrışımlarını bugüne taşınıp hafızanın diri tutulması anlamlı bir çaba.
***
Festival alanını dolaşırken oyuk figüründen esinlenmiş olduğu belli bir oyuncak kız çocuğuna rastladım.
Gözlerinde bir hüzün bulutu vardı sanki.
Sonra yüzlerce oyuk figürüne yeniden baktım.
Bu köyde yaşayan yaşlıların anılarındaki saklı hikâyelerin özetiydi hepsi.
Kimi çocukları güldürmek için komik role bürünmüş, kimi bir zamanlar yaşadığından ayrı kalmış hüzünle gelene geçene bakan…
Çoğu da yorgun, tarihin arka yüzüne sığınmış gibiydiler…
Biz canlılar için yaşam trajedilerle dolu, bunu biliyoruz,
Ya eşyalar, onlar da bu rolden azade değil demek ki…
……………….
1 Sevgilim Urla-Urla Şiirleri, Erdoğan Karabıyık, seçki, Klaros Yayınları, 2022, 70s.
3 Şiirin İçi Şairin İçi, Nurdan Aladağ, ırmak söyleşi, Klaros Yayınları, Haziran 2026, 83s.
https://www.gazeteyenigun.com.tr/makale/28594614/salim-cetin/barbarosun-oyuk-festivali
