Bugünlerde Christopher Nolan’ın yazıp yönettiği Odyssey filmi gündemde.
Film; Akhalılarla, günümüzde Çanakkale ili sınırları içinde yer alan Troyalılar arasında on yıl süren savaşın kahramanlarından biri olan Odysseia’nın evine, karısına dönerken çektiği zorlukları anlatıyor.
Denizde geçen on yıllık serüvende mitolojik onlarca korkunç olay Odysseia’nın başından geçiyor. Yönetmen C. Nolan’ın bu sahneleri ustalıkla işlediği belli ki film, dünya çapında övgülere neden oluyor.
***
Biliyorsunuz İlyada ve Odysseia gibi iki dev mitolojik destanın yazarı ozan Homeros’tur.
Dolayısıyla Homeros’un kimliği ve tabii ki yazdığı iki destan da bu vesileyle yeniden gündemde.
Bir defa, Batı kültüründe bu destanlar, medeniyetin kurucu ögesi olarak kabul görüyor ve bunların çıkış yeri olarak da Yunanistan gösteriliyor.
Dolayısıyla bu devasa kültürel kuruculuk payesi Yunanistan’a verilmiş oluyor.
İşte sorun da burada başlıyor.
***
Cevat Şakir Kabaağaçlı ve onun arkadaşı bir grup edebiyat, sanat ve düşün insanı (Sabahattin Eyüboğlu, Azra Erhat, Vedat Günyol…) bu kabule itiraz ediyor.
Çünkü Batı kültüründe büyük pay sahibi insanlar Batı Anadolu’nun çeşitli kentlerinde (özellikle on iki İyon kentinde) doğdular, büyüdüler ve düşünsel etkinliklerini bu coğrafyada sürdürdüler. O halde bunun payesinin sadece Yunanistan’a sunulması yanlış.
Bu grup, savunduğu bu teze, 1940’larda Mavi Anadoluculuk demiş, başta Homeros’un (yaklaşık MÖ 750 dolayları-??) İzmirli olduğunu; tarihin babası Heredot’un (?MÖ 484-?MÖ 430-420 arası) Bodrumlu, Coğrafyanın kurucusu Hekataios’un(MÖ 550-476)Miletli olduğunu söylemişlerdi.
Dahası; geometriyi geliştiren Pisagor (MÖ 580-MÖ 500) Sisamlı, ilk hekim Hipokrat (Yaklaşık MÖ 460-MÖ 370) İstanköylü olduğunu söylemişlerdi.
Bunlara Efesli felsefeci Herakleitos (MÖ 535-475), Miletli filozoflardan Anaksimenes (MÖ 585-MÖ 525), Tales (MÖ 624/623-548/545) ve Anaksimandros (MÖ 610-546) da eklenebilir.
Görüldüğü gibi, bilim ve felsefenin temellerinin atıldığı bu coğrafya İyon uygarlığının kentleri olarak biliniyor.
Ve bunların hepsi de Batı Anadolu coğrafyası içinde yer alıyor.
Buna Homeros da dahil.
Homeros’a pek çok kent sahip çıkıp bu büyük ozanın kendi hemşerisi olduğu iddiasını dillendiriyor.
Bunların başında gelenlerden biri de Yunanistan’dır.
Ancak araştırmalar, Homeros’un, bugün Bayraklı Altınyol üzerinde kalan Meles Deresi civarında doğup büyüdüğüne dair çok sayıda ipucu içeriyor.
Dolayısıyla Batı kültüründe önemli bir yere sahip bu konunun, bu açıdan da ele alınması gereği ta 1940’ların sanat dünyasında Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı tarafından dillendirilmiş.
Cevat Şakir’in bu konuda sayısız kitabı ve makalesi var.
***
2018’de, Hatay Benim Büyülü Semtim kitabımda yazarın bu tezine de yer vermiş, bu konuya da dikkat çekmek istemiştim.
Ancak Cevat Şakir’in daha sonra diziyle ekrana taşınan yaşamı popüler kültür bakışı içinde; düşünsel yanlarından çok, aşklarına ve kimi entrikalara odaklanmıştı.
Böylece bu büyük yazarın Mavi Anadoluculuk tezi yanında romanlarında ve öykülerinde anlattığı deniz insanının farklılığı ve güzelliği âdeta es geçilmişti.
***
Bilindiği gibi Cevat Şakir, yazarlığının yanında Bodrum kentinin oluşmasında da sayısız katkı sunmuş bir yazın insanıdır.
Bir yazarın yaşadığı yerle kurduğu olumlu ilişkiye örnek gösterilecek bundan daha iyi bir örnek herhalde bulunamaz.
***
Cevat Şakir daha sonra 1946’da İzmir’e yerleşiyor.
Burada da kente olumlu katkıları görülüyor. Örneğin Kültürpark’taki bitki ve ağaçlardan bir bölümü onun diktiklerinden oluşuyor.
17 Nisan 1890’da Girit’te doğan Cevat Şakir’i 13 Ekim 1973’te, uzun yıllar oturduğu Hatay semtinden sonsuzluğa uğurlamıştık.
Sonuç olarak Cevat Şakir yaptıklarıyla hem Bodrumluların hem de son oturduğu semtte Hataylıların sevgisini kazanmış, onların gönlünde taht kurmuş bir sanat, düşün insanıdır.
***
Büyük yazarı, ölümünden sonra da semt insanı unutmadı; hep hatırladı, andı.
Nerden biliyorum?
Bu anmaların pek çoğunda bulundum da ondan.
Evinin bulunduğu sokak, yazarın hem nisandaki doğum hem de ekimdeki ölüm günlerinde semt sakinlerince her yıl doldu. Bu insanlar semtlerinde uzun yıllar oturan yazara sevgilerini sundular.
Yıllar önce bu sevgi, yazarın oturduğu sokağı “sevgi sokağı”na dönüştürdü, Konak Belediyesi sokağın girişine yazarın, günümüzün özgün heykel sanatçısı Ekin Erman’ın emeği olan büstünü koydu.
Apartmanın girişine onun ünlü “merhaba”sı kaligrafik olarak yazıldı.
Yazara gösterilen bu sevginin örgütlenmesinde, çok sayıda semt sakinin yanında Pervin–Cengiz Özdemir çiftinin çabası elbette unutulmaz.
***
Sanatçı Pervin Özdemir.
Fotoğraf: Esat Erçetingöz
Pervin Özdemir, yaşamını Hatay’da sürdüren günümüzün başarılı bir seramik sanatçısı.
Özdemir’in 22 Eylül’de Kültür Bakanlığı İzmir Kültür Sanat Fabrikası’nda açtığı Halikarnas Balıkçısı ve Arşipel seramik sergisi de gene Özdemir ailesinin büyük yazar Cevat Şakir’e sevgisinin yansıması olarak görülebilir. Sergi, 2 Ekim akşamına değin açık kalacak.
***
Başta söylediğimiz gibi, Hatay semtinde oturan bir seramik sanatçısının, kendi semtinde yaşamış büyük bir yazara sevgi ve saygısının ifadesi olarak da görülebilir.
Üstelik Pervin Hanım bu güzel işe atölyesindeki öğrencilerini de katıyor.
Bundan daha güzel ne olabilir ki!
Bu kentte yaşayan ve Cevat Şakir’i seven ve tutkuyla okuyan biri olarak biz de bu güzel çabaya hem kendi adımıza hem de İzmirliler adına teşekkür ederiz.
