Geçen sohbetimizde çocuklarla nasıl felsefe yapabileceğimize dair 9 ipucunun neler olduğunu anlatacağımıza söz vermiştik. O zaman özetleyelim:
İpucu 1: Düşünme sorularına odaklanmalıyız. Çünkü farklı soru türleri vardır: bilgi soruları, araştırma soruları ve düşünme (felsefi) soruları: Bilgi sorularının cevabını çeşitli kaynaklarda arayabiliriz. Bir araştırma sorusunun cevabı deney yoluyla bulunur.
Bunlardan farklı olarak, düşünceye ilişkin sorular yalnızca düşünerek yanıtlanabilir. Felsefi sorular özellikle düşünce sorularıdır. Birden fazla yanıtı var ve sorular tüm insanları etkileyen konuları kapsıyor.
İpucu 2: Felsefi sorularda insan ilişkilerinin farkına varmaya ve sohbetin kapısını açamaya, denemeye çalışmalıyız.
Hangi konuyu ele alırsak alalım. Çocuklar yüzlerce soru sorarlar. Bazen bunlar bilgi sorularıdır. “Deniz yıldızı nedir?” veya “Antep fıstığı ağaçta mı yetişiyor?”
Bir kitaba veya internete bakarak bunlara yanıt vermek nispeten kolay ve nettir.
Ancak sıklıkla şu tür düşünce soruları da sorarlar: “Her şeyin bir sonu var mı?” ve “Aya gitseniz yeryüzüne geri dönecek misin?” Felsefi bir sohbete verilecek en iyi cevap ve aynı zamanda en kolay yaklaşım şudur: “Anlatılanlara inanıyor musun?”
İpucu 3. İpucu: Kendimize sorular sorarak ve sohbeti felsefi bir sohbete yönlendirmeliyiz
Burada en iyi şey, bir çocuğun bir soru sorması nedeniyle felsefi bir konuşmanın kendiliğinden ortaya çıkmasıdır. Ancak sohbeti istediğiniz yöne de yönlendirebiliriz; örneğin bir kitap veya şiir. Çocuğun ilgisini çekecek bir masal okuyarak.
Hemen hemen her kitapta felsefe yapılabilecek bir konu vardır: Sevgi, dostluk ya da özgürlük. Mesajları felsefi bir sohbet için de kullanabiliriz; “Başkalarına yardım etmeli miyiz?” veya “Hayvanların neslinin tükenmesi kötü mü olur?” Bir müze ziyareti de bir başlangıç noktası olabilir. Belki çocuk belirli bir resim tablosunu sevmiyordur. Ona şunu sorabiliriz: “Sanatın güzel olması şart mı?” Veya eski dönemlere ait bir müzede: “Eski şeyler hâlâ değerli mi?” “Tarih bizim için ne anlama geliyor?” “Büyükannemin zamanından, yaşadıklarından ne öğrenebiliriz?”
Ormanda kestane toplayabilirsiniz ama şunu da sorabilirsiniz: “Ormanda kaç çeşit ot, bitki var?” “Sayısız.” Yanıtını alırsak. “Neden bu, sayılamaz mı?”
İpucu 4: Bir konuda sohbet ederken çocuğun ilk cevap hakında sorular sora biliriz.
Çünkü çocuk felsefi bir soruya cevap vermişse konuşma henüz bitmemiştir. Aksine; Cevapla sohbet yani felsefe başlıyor. Çocuk bu cevaba nasıl ulaştı? Derinlemesine sorular sorabiliriz. Bunlar şöyle sorular:
• Bu doğru mu?
• Nasıl bu kadar eminsin?
• Farklı olabilir mi?
• Her zaman böyle mi olur?
• Neden o zaman?
• İş bu noktaya nasıl geldi?
• Bir örnek verebilir misin?
• Bunun tersi doğru olabilir mi?
• Bunun bir kuralı var mı?
.
Devam edecek
02.01.2024
Molla Demirel
