Son zamanlarda okullarda yaşanan şiddet olayları, toplumda derin bir endişe yaratmış durumda. Bu olayların ardından alınması önerilen önlemlerden biri de okullarda polis denetiminin artırılmasıdır. Ancak burada sormamız gereken temel bir soru var:
Güvenliği sağlamak adına özgürlükten ne kadar vazgeçiyoruz? Daha da önemlisi, çocuklarımız gerçekten özgür bir eğitim ortamında mı yetişiyor?
Özgürlük, çoğu zaman sorgulamadan benimsediğimiz bir kavramdır. Hepimiz özgür yaşadığımızı düşünürüz. Fakat konu çocuklarımızın eğitimi olduğunda, bu varsayımı yeniden değerlendirmek gerekir. Bir çocuğun eğitim ortamı, onun sadece bilgi edindiği bir yer değil; aynı zamanda düşünmeyi, seçmeyi ve kendini ifade etmeyi öğrendiği bir alandır.
Bir okul etkinliğini gözünüzde canlandırın: Öğrenciler, öğretmenler ve veliler birlikte spor yapıyor, resim çiziyor, müzikle ilgileniyor. Ortam canlı, üretken ve çekici. Ancak bu özgür ortamın bir köşesinde polis kontrolünden geçilerek girilen bir alan bulunduğunu düşünün. Bu görüntü, bize önemli bir çelişkiyi gösterir: Özgürlük ile kontrol arasındaki ince çizgi.
Bir çocuk bu ortamda kendi ilgi alanına göre bir etkinliği seçtiğinde, gerçekten özgür bir seçim mi yapmaktadır? Yoksa bu seçim; alışkanlıkların, toplumsal beklentilerin ve yönlendirmelerin bir sonucu mudur? Eğitim, tam da bu sorunun başladığı yerde anlam kazanır.
Felsefe tarihi boyunca özgürlük kavramı sıkça tartışılmıştır. Sokrates ve Platon’a göre insan, aklıyla doğruyu seçtiğinde özgürdür. René Descartes ise özgürlüğü bilgiyle ilişkilendirir; bilgi arttıkça insanın özgürlüğü de artar. Baruch Spinoza’ya göre ise insan, ancak duygularını anlayabildiği ölçüde özgürleşir. Bu düşünceler bize şunu gösterir: Özgürlük, sadece dış koşulların yokluğu değil; aynı zamanda bilinçli bir farkındalık halidir.
Bu noktada, okullarda artan güvenlik önlemlerini yeniden düşünmek gerekir. Sürekli denetim altında olan, girişte kontrol edilen, potansiyel bir tehdit gibi görülen bir öğrenci gerçekten kendini özgür hissedebilir mi? Korkunun hâkim olduğu bir ortamda öğrenme ne kadar sağlıklı olabilir?
Özgürlük yalnızca istemekle ilgili değildir; aynı zamanda harekete geçebilme gücünü de içerir. Immanuel Kant’ın ifade ettiği gibi, özgürlük bir eylemi kendi irademizle başlatabilme kapasitesidir. Bu da bize şunu gösterir: Özgür eğitim, sadece seçenek sunmak değil; bireyin bu seçenekleri bilinçli bir şekilde değerlendirebilmesini sağlamaktır.
Toplumsal boyutta ise durum daha karmaşıktır. Jean-Jacques Rousseau’nun belirttiği gibi insan özgür doğar, ancak toplum içinde çeşitli sınırlamalarla karşılaşır. Günümüzde bu sınırlamalar sadece fiziksel değil; aynı zamanda kültürel ve psikolojiktir. Sosyal medya, tüketim kültürü ve başarı baskısı gibi unsurlar, bireyin seçimlerini farkında olmadan şekillendirir.
Bu nedenle özgür eğitim, yalnızca dış baskıların kaldırılmasıyla sağlanamaz. Aynı zamanda bireyin eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi gerekir. Sorgulayan, araştıran ve gerektiğinde “hayır” diyebilen bireyler yetiştirmek, özgür eğitimin temelidir.
Elbette özgürlük sınırsızlık anlamına gelmez. Gerçek özgürlük; sorumluluk, sınırlar ve başkalarının haklarını gözetmeyi de içerir. Bu denge kurulmadığında, özgürlük kaosa dönüşebilir. Ancak aşırı denetim de bireyin gelişimini baskılar ve yaratıcılığını köreltir.
Sonuç olarak, eğitimde güvenlik ile özgürlük arasında hassas bir denge kurulmalıdır. Okulları tamamen kontrol altına almak, kısa vadede güvenlik hissi yaratabilir; ancak uzun vadede özgür düşünen bireylerin yetişmesini engelleyebilir.
Özgür eğitim bir hedef değil, sürekli gelişen bir süreçtir. Bu süreç; düşünmeyi, sorgulamayı ve öğrenmeyi gerektirir. Belki de asıl sormamız gereken soru şudur: Çocuklarımızı korumaya çalışırken, onların özgür bireyler olma hakkını ne kadar koruyabiliyoruz?
Ve en önemlisi: Güvenlik adına kurduğumuz sistemler, gerçekten geleceği mi koruyor, yoksa özgürlüğü mü sınırlıyor?
Acaba bu olayları fırsat bilerek bir polis devleti özlemi mi dillendiriliyor? Bu çocuklarımızın geleceği için çok korkunç bir beklentidir….
18.04.2026
Molla Demirel
