‘Çok Gezenler Kulübü’nden iki isim: Sevim Korkmaz Dinç-Recai Şeyhoğlu

Türk edebiyatının önemli ismi Haldun Taner, Düşsem Yollara Yollara1 kitabında, Pascal’dan, “İnsanoğlu’nun başına ne gelmişse, hep odasında uslu, akıllı oturmayışından gelmiştir.” cümlesini aktarıyor.

Denen o ki yenilikler bir miktar bu odasında durmayanlardan gelmiştir!

Öyle ya, tarihte kıtaların keşfedilmesi de bu gezgin ruhların eseri değil miydi?

Düşünsenize Kristof Kolomb’un ya da Evliya Çelebi’nin yaptıklarını.

Akıl alır bir iş midir?

Tabii şimdi dünya ‘küçüldü’ herkes her şeyi elinin altında koymuş gibi buluyor.

Ama bu kez şehirler ve doğa bu ‘odasında duramayıp’ Buket Uzuner’in deyişiyle, “…Yani bize rahat batar!” dediği ‘gezginler’in ve ‘şehir romantikleri’nin hedefinde.

Bunlar çantalarını sırtladıkları gibi yollara düşüyor.

Uzuner’in bu yollara düşmesi sayesinde epey gezi kitabına imza attığını biliyoruz.

***

Kitaplığımı karıştırırken bu yollara düşenlerden iki isime ulaştım:

Biri Sevim Korkmaz Dinç, öteki de Recai Şeyhoğlu. İkisinin de onlarca kitabı yanında gezi kitapları da var.

Sevim Hanım Küba, Hindistan ve Meksika gibi ülkelere; Şeyhoğlu ise daha çok orta Avrupa ülkeleri Polonya, İtalya, Bulgaristan, Balkanlar ve İran’a gitmiş ve iki yazar da bu gezilerini kitaba dönüştürmüş.

***

Sevim Hanım’ı da sevgili Recai Şeyhoğlu’nu da uzun yıllardır tanırım.

Sevim Hanım, İzmir’de İlya Yayınevi’ni kurmuş, edebiyatta kadın yazarların etkilerini araştıran kitaplara imza atmış, daha sonra da İzmir’de kuruluşuna emek verdiği Kadın Yazarlar Derneği’nde etkin olan direngen bir yazar.

Recai Şeyhoğlu ise öğretmen kökenli bir aydın, halen değişik gazetelerde köşe yazarlığı süren, farklı konularda kırka yakın kitabı çıkmış bir yazar. Ama aynı zamanda değişik yerlerde, kimi kurumlarla birlikte kütüphaneler de açan biri.

***

SEVİM KORKMAZ DİNÇ

Sevim K. Dinç’in yazarlığını besleyen politik duruşu, hepimizde olduğu gibi devrim günlerine olan inanç olsa gerek.

Sonrası 12 Eylül karanlığı, binlerce devrimci gibi tutuklanması…

Ardından bütün sosyalistlerin yaşadığı düş kırıklığı…

Tıpkı Oya Baydar’ın Hiçbir Yere Dönüş2 romanının girişinde söylediği; “…Bir ömür harcanmış inançlara, zafer türkülerine, devrim bayraklarına…” veda edişin hüznü.

Gezi kitaplarına bakarken benim aklım hep bu mücadele çizgisinden taşınan perspektifte kaldı.

Gezilerinden biri; hepimizin düşlerinde mücadelesi yer etmiş Fidel Castro’nun ve de Che’nin ülkesi Küba.

Kendime sordum, acaba bunda hepimizin devrim düşlerinin payı var mıdır, diye.

Sonrası Zapata’ların Amerika’ya kök söktürdüğü Meksika’ya…

Tabii arada bir de Hindistan var…

Bu yazıya oturduğumda geçen yıl okuduğum Küba3 kitabını bir arkadaşıma verdiğimi anımsadım.

Elimde Meksika4 var.

Dinç, bu ülkeye tam da corona (pandemi) günlerinde gidiyor.

Daha girişte amacını “Benim Meksika’m hangisi?” diyerek ortaya koyuyor.

Mayalar, Aztekler, Zapatistler onun imgelemindeki Meksika…

Kitap, her bölümde hem bu uygarlıkları hem de emperyalizme direnen bu grupları tanıtarak yol alıyor.

Sokaklar, caddeler, meydanlar ve heykellerden sonra tabii ki Frida Kahlo geliyor.

Zaten Dinç, yazarlığının yanına Sosyalist Feminist nitelemesini övünçle koyan bir aydın.

Böyle olunca Kahlo’nun müzesine özel bir bölüm ayırdığını söyleyelim.

Tabii aynı biçimde Lev Troçki Müzesi de bu ilgiden nasibini alan çok özel bir yapı.

Kitap bittiğinde nerdeyse bu ülke için pek çok şeyi bilen birisi haline geldiğinizi söyleyebilirim.

Ve bunu bir abartı olarak görmeyin lütfen!

***

RECAİ ŞEYHOĞLU

2000’li yılların başıydı, Recai ile Polonya’ya bir geziye beraber katılmıştık.

Otobüsle gidilen, aramızda folklorcuların ağırlıkta olduğu geziydi bu.

Şeyhoğlu’nun merak ve ilgisini görme fırsatım bu gezide olmuştu.

Çoğu insanın bakıp geçtiği şeyler Recai için geçerli değildi, o daha fazlasını istiyordu.

Konakladığımız Varşova’ya yakın Sierpc’in pazaryeri, mezarlığı, hatta evlerinin içi onun ilgi alanıydı.

O nedenledir ki buralara defalarca gittiğine tanıklık ettik.

İkinci bir özelliği de çabukluğu; bunu bu geziden döndükten sonra bir iki ay içinde Haziranda Bahar-Polonya Gezi Notları5 kitabı yayımlanınca gördüm.

Kitapta gezinin bütün hikâyesi anlatılıyordu.

Bu kitabı Tarihin Coğrafyası6 izledi.

Bu kez rotayı Kavala’yla İtalya’nın Roma ve Floransa kentlerine çeviriyordu.

Bütün gezi kitaplarında olanlar, Şeyhoğlu’nun gezi kitaplarında da var.

Geziye çıkışın öyküsü ve sonra gezilen kentler alıyor sırayı.

Şeyhoğlu, gazetecilerin başvurduğu hızlı ve konuşma diline yakın üslubu benimseyenlerden, bu nedenle kent ve mekânlarda ayrıntılı betimlemeler yerine yaşanan olayların anlatımı önde.

Bazı bölümlerde ise ülkemizdeki durumla karşılaştırılıyor.

Şeyhoğlu’nun odasında oturması mümkün olmadığından onu bu kezGürcistan’da görüyoruz.

Türkü Ana ile Yollarda7 bu gezinin notları.

Bu kitabın özelliği onca kütüphanenin açılmasında harcı olan anne Rasime Şeyhoğlu’nun da bu gezide yer alması.

Dolayısıyla Şeyhoğlu bu kez geziye annesiyle çıkıyor.

Bir oğulun annesine sevgisini de göstermesi açısından her türlü övgüye değer bir çaba.

Anne-oğulun Gürcistan sokak ve caddelerinde gezmeleri alkışlanacak bir durum.

***

2018’de Recai’yi bu kez Sofya-Üsküp’te görüyoruz.Veardından Sofya-Üsküp Günlüğü8geliyor.

Pek çok edebiyatçının Balkanlara ve oradan Üsküp’e gezilerinin olduğunu biliyoruz.

Bunlardan biri de Tarık Dursun’un, Üsküp’te dostları Lütfü Seyfullah, Necmi Zekeriya ile buluşmasıdır.

Vardar nehrinin ikiye böldüğü, ıhlamur kokan Üsküp sokakları ve orada yaşanan dostlukları Geçti Akşam Suları9 kitabında Tarık Dursun K. döne döne nasıl da güzel anlatır!

Ve Renkler Ülkesi İrangeliyor.10

Şeyhoğlu, kitabın girişine İran’la ilgili uzun bir değerlendirme yazısı koymuş. Bence iyi de etmiş, isteyen o yazıdan başlayabilir.

Sonra diğer kitaplarında da izlediği gibi gidiş öyküsü anlatılmış.

Recai’nin İran gezisi Khoy kentinden başlıyor.

Sınırda tanıştığı İranlı öğretmen Celil, bu tanışıklık sonrasında Şeyhoğlu’nu evinde misafir ediyor.

Tam da Recai’nin istediği bir durum. Evin bireyleriyle yenen yemek, İranlıların ev yaşamına dair ritüeller bütün ayrıntılarıyla kitaba yansımış.

Khoy’dan sonra Şems-i Tebrizi’nin mezarı ziyaret ediliyor.

Sonra; Tebriz, İsfahan bu kentlerdeki trafik, insanlar, sanat mekânları anlatılmış. Yer yer bizim durumumuzla karşılaştırmalar yapılmış.

Sadece bunlar mı?

Elbette değil!

Okuyun, İran hakkında görüşleriniz değişecektir.

…………..