Mezopotamya’nın en eski halklarından biri; taş duvarlara işlenmiş duaları, güneşle kavrulmuş bağları, Süryanice ilahileriyle bu toprakların kadim seslerinden. Fakat modern Türkiye’de onların hikâyesi, çoğu zaman görünmez kılındı: ne tam bir yok oluş ne de tam bir var oluş. Tam da “salkımın kıyısında duran”, diğerlerinden biraz farklı görünen bir tane gibi.
Bir Süryani akademisyenin rektörlüğe uzanan hayatı, bu görünmezliğin en çarpıcı örneği oldu: Prof. Dr. Emin Alıcı. Dinini vitrine çıkarmadı. Öğrencilerine “Süryani” olarak değil, “hoca” olarak göründü. Fakat ileride hep karşısına çıktı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde rektör adaylığı açıklandığında tehdit edildi. Ve geçen haftalarda ölümü ardından bir gazete nefret söylemi ile yine, yeniden manşete taşıdı: “Hristiyan çıktı!”
Bu sadece bireysel bir trajedi değil, azınlıkların Türkiye’deki kolektif kaderidir: Nefret söylemi bazen dinci basından, bazen de seküler ulusalcı basından yükselir. Oysa bağın kimyası basittir: farklılık zenginliktir.
Süryanilerin yüzyıllar boyu damıttığı şarap kültürü, tek bir üzümün değil, yüzlerce farklı üzümün birleşiminden doğar. Fakat mevcut siyasetin ve medyanın dili, bu çeşitliliği zenginlik değil, ısrarla “tehdit” diye damgalamakta.
Hakikatin bedeli ağır: Bir an hayal edin; 12 Eylül sabahında geleceğin rektörü olacak genç bir ortopedist; Emin Alıcı, Ege Tıp Fakültesi’nde 1402’lik Veli Lök hocasının gözlerinin içine bakıyor ve “hocam, yanınızdayım” diyor. Yıllar sonra rektör olduğunda, polis insan hakları sergisini daha ilk gününde kapatmaya geldiğinde, “burası üniversite, özgürlük mekanıdır” diye direniyor. Ardından faili meçhulleri, yakılan köyleri, beyaz Torosları dile getiriyor.
Ama öyle olmadı…
Evet tersi olsaydı, o zaman belki yalnızca “Hristiyan kimliğiyle” hedef alınmayacaktı bugün. Aynı zamanda devletin güvenlik aygıtı tarafından, ulusalcı basının köşe yazılarında, bazı siyasi partilerin kulislerinde hedef gösterilmeye devam edilecekti ölümünden sonra dahi. Ve o basının manşetinde bu kez “Süryani çıktı” denecekti belki de!
Çünkü bu topraklarda hakikati söyleyen, hangi kimlikten olursa olsun, bir gün mutlaka “öteki” ilan edilir. Hocamızın andığım iki ayrı zamanda, zıt kalıba sığma rızası, sanırım onun bir azınlık olarak hayatta kalma refleksi idi bireysel tarihselliğinde. Rektörlüğünde işten atılan işçiler bu rızaya sığma gayretinin bir başka tezahürüydü belki de…
Mesele Süryani olmak, Hristiyan olmak ya da başka bir azınlığa mensup olmak değildir yalnızca. Asıl mesele, hakikati söylemenin başlı başına bir azınlık işi olmasıdır.
Ve işte trajedi tam da burada: Eğer kendisi olabilseydi, direnseydi, itiraz etseydi, belki tarih onu daha cesur, daha onurlu hatırlardı. Ama aynı zamanda daha fazla yalnız, daha fazla tehdit altında da kalırdı.
Şimdi geriye dönüp bakınca şu soru kalıyor: Bu ülkede insanın kendi olabilmesi mümkün mü, yoksa hakikatin bedeli yalnızlık ve dışlanma mı!
Türkiye’de birbirine zıt gibi görünen ulusalcılar ile kökten dinciler arasında aslında derin bir ortak zemin var. İkisi de farklı ideolojik dilden konuşuyor gibi görünse de, farklılıklar karşısındaki refleksleri, devletle kurdukları ilişki ve hakikate bakışları çok benzer. Ortak özellikleri çok:
Homojenlik arayışı: Ulusalcılar için “tek millet, tek dil, tek bayrak.” Kökten dinciler için “tek din, tek ümmet, tek hakikat.”
-İkisi de toplumu tek tipleştirmek ister. •Devlet merkezcidirler. Ulusalcı, devleti “kurucu baba” olarak görür. Kökten dinciler, devleti “dinin koruyucusu” olarak konumlar. Nihayetinde devleti kutsallaştırma, bireyi ve farklı kimlikleri onun önünde feda ederler.
-Hakikate tahammülsüzdürler. Ulusalcı, Kürt meselesi ya da Ermeniler gibi başlıklarda “devletin resmi tezinden sapma”yı hainlik sayar. Kökten dinciler, dini yorum dışındaki hakikatleri küfür veya fitne görür. İkisinde de hakikat çoğul değil, “tek”tir ve resmi olanla sınırlıdır.
-Ulusalcılar, azınlıkları “dış güçlerin maşası” olarak görür. Kökten dinciler, “ümmetin dışında” sayar.
-Baskıcı toplumsal kontrol:ü severler: Ulusalcı, toplumun “milli değerler” çizgisinden çıkmasını engellemek ister. Kökten dinciler, toplumun “dini kurallar” dışına taşmasını yasaklar. İkisi de bireysel özgürlükleri “toplumsal düzen” adına sınırlar.
-Hem ulusalcı hem kökten dinciler, siyaseti iç düşman yaratma üzerine kurar.
Kısacası: Ulusalcı “laik kutsal” yaratır. Kökten dinci “dini kutsal” yaratır. Ama ikisi de kutsalın dışında kalanları öteki ilan eder, özgürlükleri sınırlar.
Oysa, bir bağ düşünün, içinde yüzlerce salkım. Çoğunluğun üzümü iri ve tatlı, azınlığınki daha küçük, daha farklı aromalı. Bağı bilmeyen, o küçük taneyi çürük sanıp atar. Oysa bilen bilir ki, asıl şarap, işte o farklı tadın kattığı derinlikte gizlidir.
Süryani bir rektörün hikâyesi, aslında şu gerçeği fısıldıyor: Türkiye’nin şarabı, ancak tüm üzümleriyle mümkündür.
Üniversiteden hocam, Emin Alıcı hocaya saygı ile.
Sağlıcakla kalın.
https://www.evrensel.net/yazi/97613/bagin-kiyisindaki-tane-suryani-bir-rektorun-hikayesi
