KLAROS-FELSEFE-SANAT- KEHANET FESTİVALİ
İzmir- Menderes- Ahmetbeyli Sunumu- 13
Molla Demirel
Bu sorularımıza her şeyden önce, felsefe yapmayı başka bir teklif veya program olarak anlamamıza gerek yoktur. Aksine: Çocuklarla felsefe yapmak – yaşları ne olursa olsun – her şeyden önce yemek yerken, yürüyüşe çıkarken, bahçede çalışırken, el işi yaparken ve derslikte ders yaparken olduğu gibi günlük durumlarda gerçekleşen bir aktivitedir. Birlikte olduğumuz bir guruptaki tüm çocuklarla, örneğin sabah çemberinde, bir tur konuşma güzeldir, ancak özellikle küçük çocuklarla felsefe yapmaya başlamak için bir ön koşul değildir. Kısa bölümler, sonuçlara açıklık bir konuşmanın süresi söz konusu olduğunda, talepleri güvenle düşük tuttulabilinir. Bir çocukla veya küçük bir grup çocukla, herkesin tüm dikkatini sohbet partnerinin üzerine çektiği bire bir durumda sadece üç dakikalık bir sohbet çok derinlere inebilir ve daha birçok heyecan verici soruyu gündeme getirebilir. Bir konuşmanın süresinden çok daha önemli olan, bu tür küçük düşünce bölümlerinin gün ve hafta boyunca tekrar tekrar ortaya çıkmasıdır. Çocuklarla felsefe yapmak, öncelikle yetişkin bireyin, eğitimcinin temel bir ilgisi ve sürekli bir diyaloga girme isteğiyle ifade edilir. Bir diğer önemli nokta da sonuçlara açıklıktır. Felsefe yaparken, sonunda hiçbir şeyin “çıkması” veya bir ders konusunun sonucu üzerinde çalışılması gerekir. Felsefe yapmak söz konusu olduğunda, akla gelen ilk yanıtla yetinmemek, başka düşünme yolları aramamız önemlidir. Özellikle daha küçük çocuklar, konudan konuya hızla atlarlar veya sadece soruların sorulduğu bir konuşma başlar. Genel olarak, çocukların soruları birlikte felsefe yapmak için iyi bir giriş niteliğindedir. Çocukların sorularına gelince, birçok yetişkin çifte belirsizlik yaşar. İlk olarak, dünya hakkındaki kendi eksik bilgilerinin farkına varırlar. Öte yandan, bildiğiniz her şeyi onlara açıklamaya çalışırsanız, çocukların çok az şey yaptığını ve bu sohbeti kendilerini yoracağını fark ederler. Onlara yorulma duygusu vermekten uzak durmalıyız. Çocukların soruları yalnızca bilgimize yönelik değildir, daha çok birlikte düşünmek ve yeniden düşünmek için bir davettir. Öte yandan, çocuklara sorular sorarsak, onlardan beklediğimiz veya duymak istediğimiz cevapları mutlaka duymayız. Bu yüzden çocuklarla konuştuğumuzda, onlardan belirli bir cevap almaya çalışmak hedeflenmemelidir. Neden belirli bir düşüncede olduklarını anlamak önemlidir.
Siraj-Blatchford çocuklarla felsefe yapmaya yardımcı olacak bu ipuçlarını bize veriyor:
● Beden diline ve çocuğun ne yaptığına çok dikkat edin ve dikkatlice dinleyin.
● Gerçek ilgi gösterin: Tüm dikkatinizi çocuğa verin, göz temasını koruyun, aynı fikirde olun, gülümseyin, başınızla sallayın.
● Çocuğun konu seçimine saygı gösterin ve onu detaylandırmaya davet edin: bekleyin ve soruları olduğunda zaman verin. Dinleyin ve soruların yanıtını birlikte düşünün.
● Konuşmadaki düşünce süreçlerini netleştirin: “Bilmiyorum. Ne düşünüyorsun?” “Bu ilginç bir fikir.” “Burada yaptığın şey hoşuma gitti.” “X’in ne yaptığını gördün mü? Neden…?” “Nedenini merak ediyorum…?” “Bunu hiç düşünmemiştim.” “Beni gerçekten düşündürdün.” “Eğer biz…?” “Sanırım… ” “Hayal ediyorum…” “Katılıyorum…” “Seviyorum…” “Sevmiyorum…” “Merak ediyorum…”
Bunlara ek olarak Alexander Scheidt ve Eva Stollreiter özellikle “Felsefe yapma konularının sonuç olarak çocuklar tarafından belirlenmesi sağlanmalıdır” diyorlar
Bunu yapmak için, çocukların nelerle ilgilendiğini çok yakından gözlemlemek, günlük durumlarda onları dinlemek ve kendi hayret ve şaşkınlıklarının farkında olmasını sağlamak önemlidir:
● Böcek neden uçamaz?
● Korsanlar gerçekten kötü mü?
● Bulutların üzerinde yürüyebilir misiniz?
● Dağın tepesine kayalar çıkılı mı?
● Kuş kanadı çok güzel parlıyor mu?
● Neden İtfaiye önemlidir?
● Denizde yüzmek sağlıklı mıdır?
Kısacası küçük çocuklarla felsefe yapmak böyle ifadeler, sorular ve ipuçlarından ibarettir. Birçok yetişkin, hatta eğitimci bir çocuğun bilişsel yetenekleri hakkında bilgi ve dil gelişiminden sonuçlar çıkarır veya genellikle çocukların bağımsız düşünme yeteneğine sahip olmadığına inanır. Bu yanlış savaşa karşı günümüzde çok sayıda psikolojik deneye ve sinirbilimsel gözlemlere dayanan gelişim psikolojisi, bize tamamen farklı bir içgörü sunuyor.
Bunun için Amerikalı Psikoloji Prof. Alison Gopnik “Bazı açılardan çocuklar aslında yetişkinlerden daha akıllı, daha yaratıcı, daha özenli ve hatta daha bilinçli” olduğunu savunur.
Bu nedenle çocuklarla felsefe yapmak yetişkinler için de bilişsel bir zorluktur. Bir sohbette çocukların düşüncelerini ve fikirlerini almak ve bunları sürdürmek belirli bir miktar pratik gerektirir. Pek çok çocuk, birinin düşünceleri ve sorularıyla ilgilendiği ve onlarla ilgilenmeye istekli olduğu deneyiminden yoksundur. Çocuk için gündüz eğitim tesislerinde (Kreş ve okullarda) bir düşünme ve diyalog kültürünün gelişebilmesi daha da önemlidir. Yetişkinlerin çocuklarla felsefe yapmaya başlaması temelde kolaydır – sadece onunla başlama cesaretimizin veya bilgimizin olması gerekir. Çocuklarla şöyle pratik bir Felsefe yapmayı düşünelim:
İNANILMAZ Güzel bir yere oturalım. Yaklaşık on dakika boyunca gözünüzün önüne gelen her şeye sakin ve merakla bakalım. Sanki bir şeyleri ilk kez görüyormuş gibi, yargılara ve günlük düşüncelere daha az ve daha çok saf duyusal deneyime odaklanalım. Alıştırmanın bitiminden sonra: Aşağıdaki sorulara dayalı olarak deneyiminiz üzerinde düşünelim. Veya grubumuzla tartışalım.: Ne fark ettim? Bakışlarım neyin üzerinde yoğunlaştı? Kendimi nasıl hissettim?
Gene bir deneyim olarak bir ikinci etkinlik yapalım. (Sırt üstü yatalım 10 dakika gözlerimizi kapatalım. Ormanda bir yürüyüşte her şeyi bilen bir varlıkla tanıştığınızı hayal edelim. Bu canlı size 10 dakika zaman veriyor ve kendisine istediğiniz soruları sormanızı istiyor: Hangi soruları sorardın? Sorularınızı bir kağıda yazın. Süre geçtikten sonra soru koleksiyonunuzu sıralayın: Hangi sorular felsefidir? Hangisi değil? Felsefi sorular felsefi olmayanlardan nasıl farklıdır? Hangi sorular sizin için özellikle önemlidir? Bir soru seçin ve küçük bir grupta (üç ila dört kişi) tartışın. Her grup üyesinin konuşmada bir rol oynadığından emin olmalıyız.
Molla Demirel / 19 Haziran 2022
Radio Kaktus Münster Verspoel 7 – 8
48143 Münster
Tel. +49 17052 42 922
